Lozan Antlaşması'nın gizli maddeleri mi vardı?

  • Cuma 13.01.2012
Lozan Antlaşması'nın gizli maddeleri mi vardı?

LOZAN ANTLAŞMASININ GİZEMLİ YÜZÜ

Lozan Antlaşması üzerine tartışmalar bitmek bilmiyor. İddia edildiği gibi Lozan görüşmelerinin bir görünen bir de görünmeyen yüzü var mı? Türkiye'nin çok okunan haber dergisi Aktüel, Lozan Antlaşması’yla ilgili hâlâ cevap bekleyen pek çok kritik sorunun cevabını araştırdı...

            HASAN HÜSEYİN KEMAL/AKTÜEL

Lozan Antlaşması'nın gizli maddeleri mi vardı?

Türkiye’nin uluslararası arenada bağımsızlığının tanınmasını sağladığı belirtilen Lozan Antlaşması, 24 Temmuz 1923’te İsviçre’nin Lozan şehrinde imzalandı. Fakat tartışmalar o günden bu yana bitmedi. 20 Kasım 1922’de başlayan görüşmeler, 4 Şubat 1923’te Musul, Boğazlar, Yunanistan sınırı ve kapitülasyonlar konusunda anlaşma sağlanamayınca kesilmişti. Fakat görüşmelerin kesilme nedeni acaba gerçekten bu muydu? Yoksa gayriresmî görüşmelerde “Hilafet’in kaldırılması” tartışmaları mı görüşmeyi tıkamıştı? Rıza Nur, hatıratında barış sağlanması için Mustafa Kemal’in gerekirse İstanbul’un verilmesini emrettiğini söyler. Böyle bir bakış açısında Lozan görüşmelerinin Musul konusunda tıkanması zor gibi görünmektedir. Bunun yanında Türkiye’de Şapka Kanunu gerçekleştirilmeden Lozan heyetinin neden görüşmeler sırasında şapka taktığı gibi konular da tartışmalıdır. Peki, iddia edildiği gibi Lozan görüşmelerinin bir görünen bir de görünmeyen yüzü mü vardı? Lozan’ın gizemli yüzünü araştırdık.

 

Lozan Antlaşması'nın gizli maddeleri mi vardı?

Prof. Dr. Metin Hülagü
(Erciyes Üniversitesi Tarih Bölümü)

“DAR GELEN LOZAN GÖMLEĞİ PATLAK VERMEYE BAŞLADI”

Küçük Kaynarca Antlaşması, Osmanlı İmparatorluğu’nun dağılma ve yıkılış döneminin başlangıcını oluşturmuşken Lozan Antlaşması imparatorluğun bitişinin, feshedilişinin resmi mukavelesini teşkil etmiştir. Afrika’dan Asya’ya, Orta Doğu’dan Avrupa’ya kadar at koşturan bir neslin iktidar anlayışı, hâkimiyet arayışı ve vatan algılayışı Lozan Antlaşması’nın belirlediği sınırlara katiyetle tahammül edemezdi. Osmanlıcı bakış açısı ile kısaca yorumlamak gerekir ise Lozan Antlaşması, Türk toplumuna zorla giydirilmiş, kendi kültürünü ve siyaset tarzını yansıtmayan dar bir gömlekten ibarettir. Günümüzde yaşanan tatsız hadiseler ve istenmeyen olaylar bu gömleğin sağından solundan patlak vermeye başlamış olduğunu göstermektedir.

Lozan Antlaşması'nın gizli maddeleri mi vardı?

“İstanbul hükümeti Ankara’nın lehine siyasetten çekilmiştir”

İngilizler milli gücün temsilcilerinin arasına fitne sokmak için İstanbul’u ve Ankara’yı ayrı ayrı Lozan’a davet ettiler. İstanbul Hükümeti, İngilizlerin davetine icabet etmemekle ve muhatap olarak Ankara’yı işaret etmekle söz konusu oyuna gelmemiştir. Esasen İstanbul Hükümeti böyle bir tercih yapmakla da müstakbel siyasi beklentilerinden ve yönetme isteğinden feragat etmiştir. Diğer bir ifade ile Ankara lehine siyaset sahnesinden çekilme erdemini gösterebilmiştir.

Lozan Antlaşması'nın gizli maddeleri mi vardı?

LOZAN’IN KRİTİK NOKTALARI

>> İngiliz ajanları Meclis’teki gizli görüşmeleri günü gününe İngiltere’ye bildirdi mi?

>> Musul’daki Türkiye yanlısı Kürtler ve Araplar yok mu edildi?

>> Amerika hilafetin kaldırılacağını bir hafta önceden biliyor muydu?

>> Meclis, Lozan’da ne konuşulduğuna ilgisiz miydi?

>> Çanakkale Şehitleri ebediyen İngilizlere mi bırakıldı?

>> İstanbul Hükümeti’nin Ankara’nın lehine Lozan’a gitmediği doğru mu?

Lozan Antlaşması'nın gizli maddeleri mi vardı?

>> İsmet İnönü diplomasi bilmiyor muydu?

>> Hahambaşı Nahum hilafet için Mustafa Kemal’le pazarlık yaptı mı?

>> Ege Adaları kayalık olduğu gerekçesiyle mi istenmedi?

>> Limni Adası zabıtlara geçirilmediği için mi kaybedildi?

>> Mustafa Kemal Lozan barışı için İstanbul’un feda edilmesini istedi mi?

Lozan Antlaşması'nın gizli maddeleri mi vardı?

Mustafa Armağan (Araştırmacı Yazar)

“LOZAN’IN İMZALANMASI İÇİN HİLAFETİN KALDIRILMASI BEKLENDİ”

Aklınıza takılmış olmalı: Lozan 24 Temmuz 1923’te imzalanmış diye biliyoruz, Ekim ayında da Türkiye Cumhuriyeti kurulmuş. Peki, 1924 yılında hangi onayı bekliyoruz hâlâ? Biz 23 Ağustos 1923 günü Meclis’ten geçirmiştik Lozan’ı ama 3. aşamaya, yani devlet başkanının onaylaması noktasına hilafetin kaldırılmasından sonra gelebilmiştik. Bir başka deyişle Mustafa Kemal Paşa Lozan’ı, hilafetin kaldırılmasından 28 gün sonra onaylamıştı. Yani bir tür satranç oynandığından emin olabilirsiniz. Önce Yunanistan onaylasın, sonra hilafeti kaldıralım, ardından biz onaylayalım, sonra da itilaf devletleri... Nitekim Yunanlılar bizden daha atik davranmışlar ve 11 Şubat 1924’te meclislerinde onaylamışlardı Lozan’ı. İtilaf devletleri başkanlarının ne zaman onayladıklarını biliyor musunuz? 6 Ağustos 1924 tarihinde. Peki, neyi beklemişlerdi bunca süre? Anlaşılan, önce Lozan’da verdiğimiz sözlerin yerine getirilip getirilmediği görülecek, sonra nihai onay verilecekti. O devrin Birleşmiş Milletler’i demek olan Cemiyet-i Akvam ise bir ay sonra, 5 Eylül’de Lozan Antlaşması’nı resmen tescil edecek ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulması uluslararası garanti altına alınacaktı. Öte yandan Medeni Kanun’un hazırlanmasına bundan sadece altı gün sonra başlanmış olması size de yeterince anlamlı gelmiyor mu?

Lozan Antlaşması'nın gizli maddeleri mi vardı?

Çanakkale şehitlerini ebediyen İngilizlere mi bıraktık?

Bir de Lozan’da Çanakkale şehitlerini İngilizlere bıraktığımız yalan, diyenler çıktı. Hâlbuki sadece “Mezarlıklar” bahsine baksalar neler yazılı olduğunu görürlerdi. İşte madde 128. “Türk hükümeti” diyor, “Britanya İmparatorluğu, Fransa ve İtalya hükümetlerine (...) abideleri muhtevi olan arsaları ayrı ayrı ebediyen terk etmeyi taahhüt eder.” Ne demek bu toprakları ebediyen, yani sonsuza kadar, İngilizcesiyle söyleyelim “in perpetuity”, İngiliz’e, şuna buna vermek? Çanakkale’deki araziyi kıyamete kadar verdik demedikleri kalmış.

BİZE ULAŞIN