Yeni HSYK 'uzlaşmacı'

Adalet Bakanlığı, anayasadaki HSYK maddesinin uygulama yasasına son şeklini verdi. Yarın açıklanması beklenen yeni HSYK yapısında, "güçler dengesi" gözetilecek

Pazar 19.09.2010
Son Güncelleme: Pazar 19.09.2010
ABONE OL
Anayasa değişikliğinin en tartışmalı maddelerinden olan Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK) modelinin nasıl yaşama geçirileceğini gösteren "uygulama yasası" referandum sürecindeki endişeleri ortadan kaldıracak şekilde hazırlandı. Yeni HSYK'da üyeler seçildikleri tabana göre dairelere orantılı şekilde ve Kurul'un kendi seçimiyle dağıtılacak. Adalet Bakanlığı, HSYK'nın yeni halini oluşturacak yasa taslağını hazırladı. SABAH, bakanlığın yarın kamuoyu ile paylaşması beklenen taslağın en kritik maddelerine ulaştı. İşte yargının "yeni patronu" HSYK'nın yapısı:

HASSASİYETLERE DİKKAT

ANAYASA değişikliğine göre yeni HSYK; Cumhurbaşkanının seçeceği üyeler, yargının kendi içinden seçimle belirleyeceği isimler ile Yargıtay ve Danıştay'daki seçimlerle belirlenen üyelerden oluşacak. Anayasanın çatısını çizdiği Kurul'a üyelik seçimleri tamamlandıktan sonra 22 üyeli Genel Kurul toplanacak ve hangi dairelerde kimin görev yapacağını ilk toplantısında karara bağlayacak. Genel Kurul bunu istediği gibi yapamayacak, örneğin Cumhurbaşkanı'nın atadığı üyeleri bir daireye, hâkim-savcılar arasından seçilecek üyeleri bir daireye yığamayacak. Yargıtay'dan gelen 3 üye her daireye birer olmak üzere eşit dağıtılacak. Danıştay kökenli iki üye farklı dairelerde görev yapacak. Hâkim-savcılar arasından seçilecek toplam 10 ve Cumhurbaşkanı'nın seçeceği dört üye de dairelere mümkün olduğunca eşit dağıtılacak. Adalet Bakanlığı Müsteşarı ile Adalet Akademisi'nden gelen bir üyenin hangi dairelerde görev yapacağı da yine seçimle belirlenecek. Böylelikle yargıdaki tüm güç dengeleri dairelere eşit olarak dağıtılacak.
HSYK'DA üç daire oluşacak. Bunların ayrı ayrı görevleri olacak ama Yargıtay ve Danıştay'a üye seçileceği zaman tüm üyelerin katılımıyla toplanan Genel Kurul devreye girecek. Kararnameleri ise 7 üyeden oluşan dairelerden biri karara bağlayacak. Genel Kurul ayrıca, hâkim-savcılar hakkındaki incelemeleri yapacak olan Teftiş Kurulu'nun başkanını, hâkim-savcıları denetleyecek müfettişleri ve raportör hâkimleri atayacak.
HSYK üyeleri hakkındaki idari ve adli soruşturmaları yine 22 üyeli Genel Kurul yürütecek. Genel Kurul gerekirse üyeler hakkındaki disiplin yargılaması yapacak. Genel Kurul kararı olmadıkça hiçbir üye hakkında savcılıklarda soruşturma açılamayacak. Kurul bir üye hakkında adli bir suçtan dolayı soruşturma yürütürse hazırlayacağı rapor iddianame yerine geçecek.
HSYK'NIN üç dairesi de farklı görevler üstlenecek. Bu kapsamda hâkim-savcılar hakkındaki soruşturmalara 3'üncü Daire bakacak. Bu daire izin vermediği ve talep etmediği sürece hiçbir hâkim-savcı hakkında soruşturma yürütülemeyecek. Teftiş Kurulu Başkanlığı bu daireye bağlı çalışacak.

GENEL SEKRETERLİK GELİYOR

ANAYASA değişikliği sırasında özellikle CHP lideri Kemal Kılıçdaroğlu, "Bakan bir hâkim-savcı hakkında soruşturma izni vermezse bu yargıya taşınamayacak" demiş ve düzenlemenin şimdikinden daha geri hükümler içerdiğini savunmuştu. Bu tereddüt, uygulama yasasıyla giderilecek. Bakan'ın "Kurul Başkanı" sıfatıyla verdiği kararlar için dava açılabilecek.
HÂKİM-SAVCILAR hakkındaki şikâyetlerin kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, bu ihbar ve şikâyetlerde bulunanlar hakkında dava açılacak. Şikâyetler, Genel Kurul'un belirleyeceği daire tarafından incelenecek. Bu inceleme sırasında kötü niyetli şikâyetler ayıklanıp bu kişilerin yargılanması için savcılıklara suç duyurusunda bulunulacak.
ANAYASA değişikliği ile HSYK'da genel sekreterlik oluşturulması kabul edildi. Bu düzenleme de halkoylaması propaganda sürecinde "HSYK'da iki başlılık olur" denilerek eleştirilmişti. Bu eleştiriler dikkate alınarak güçlü olmayan bir genel sekreterlik oluşturulacak.
HSYK'NIN kendi üyelerinin suç işlediği iddiaları yine Kurul'un kendisi tarafından incelenecek. Üstelik bu konudaki kararı, HSYK'nın tüm üyelerinin katılımıyla oluşan 22 üyeden oluşan Büyük Kurul karar verecek.
YİNE referandum sürecinde, "birinci sınıf hâkim-savcılar arasından seçilen üyeler, üyelik sürelerinin sonunda nereye gidecek, taşraya dönmeleri tenzil-i rütbe olmayacak mı?" sorusu gündeme gelmişti. Uygulama yasası taslağına göre bu konumdaki üyelerin görev süresinin sona erdiğinde nerede görev yapacaklarının esaslarını HSYK kendisi belirleyecek.
KURUL üyelerine Yargıtay'daki bir daire başkanına verilen maaş verilecek. Emeklilik ve diğer sosyal hakları da Yargıtay'daki daire başkanları ile aynı olacak.
KURUL tüm organlarını seçip yeni haliyle faaliyete geçtikten sonraki 6 ay içinde hâkim ve savcılar hakkındaki tüm açık ve gizli siciller Adalet Bakanlığı'ndan HSYK'ya gönderilecek.