Yeni HSYK'da güçler dengesi

HSYK ile ilgili anayasa değişikliğine paralel hazırlanan uyum yasası taslak metni için 20 kurumdan görüş istendi Adalet Bakanlığı'nın hazırladığı taslağa göre, seçilerek gelen üyeler HSYK'daki 3 daire arasında eşit dağıtılacak

Perşembe 30.09.2010
Son Güncelleme: Perşembe 30.09.2010
ABONE OL
Referandumla kabul edilen anayasa değişikliğinin en önemli yeniliklerinden biri olan yeni Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu'nun (HSYK) yapısını belirleyecek kanun taslağında "güçler dengesi" gözetildi. HSYK'nın yapısıyla ilgili uygulama kanunu için ön taslak hazırlayan Adalet Bakanlığı bu çalışmasını yüksek yargı organları başta olmak üzere ilgili kurumlara gönderdi. 49 maddelik taslağın öngördüğü düzenlemeler şöyle:

DEMOKRATİK ÇALIŞMA

22 asıl ve 10 yedek üye ile çalışacak Kurul üç daireden oluşacak. Bu dairelere; kürsü hâkimleri arasından, Yargıtay'dan, Danıştay'dan, Cumhurbaşkanı tarafından doğrudan ve Adalet Akademisi'nden seçilecek üyeler orantılı dağıtılacak. Hâkim-savcıların atama, nakil ve yetki işlemlerini yürütecek olan Birinci Daire'de; kürsü hakimleri arasından seçilen 4, Yargıtay'dan 1, Cumhurbaşkanının seçtiği üyelerden 1 üye ile Adalet Bakanlığı Müsteşarı yer alacak. İkinci Daire; terfi, disiplin ve mesleğe kabul işlemlerini gerçekleştirecek. Üçüncü Daire ise denetim işlemleri ile soruşturma izinlerine bakacak. Diğer üyeler de 2 ve 3'üncü Daireler arasında seçildikleri yere göre dengeli şekilde dağıtılacak. Bu kontenjanlar çerçevesinde hangi üyenin hangi dairede görev yapacağı Genel Kurul'daki seçimle belirlenecek. nDaire başkanları Genel Kurul'da seçimle belirlenecek. Daire başkanlarından biri başkanvekili olarak yine seçimle tespit edilecek. Adalet Bakanlığı Müsteşarı başkanvekili veya daire başkanı olamayacak, Kurul'un düz üyesi olarak görev yapacak.
Hâkim-savcıların atama ve nakillerini 1'inci Daire yapacak ama Yargıtay ve Danıştay üyeliği seçimlerini Genel Kurul yapacak.
Müfettişleri kendine bağlı olacak Kurul'un 3'üncü Dairesi, hâkim savcılar hakkında izin verilip verilmeyeceğine bakacak. Bakanın oluruyla hâkim- savcı hakkında soruşturma yürütülecek. 2'nci Daire ise soruşturmaya göre karar verecek.
Hâkim savcılar hakkında soruşturma açılıp açılmayacağı konusunda son sözü Adalet Bakanı söyleyecek ama bakanın bu kararına karşı yargı yoluna başvurulabilecek. "Kurul işlemi olduğu için yargı yoluna gidilemeyecek" eleştirileri dillendirildiği için taslağın gerekçesine, bu konularda yargıya başvurulabileceği açıkça yazıldı. nTeftiş Kurulu Başkanı, birinci sınıf hâkim savcılar arasından HSYK Genel Kurulu'nca seçilecek ama Kurul Başmüfettişleri, halen Adalet Bakanlığı Teftiş Kurulu'nda çalışmakta olan müfettişler arasında seçilmek zorunda olacak. Taslakta, başmüfettişlerin Teftiş Kurulu'nda 5 yılını doldurmuş müfettişler arasından seçilmesi hükmü getirildi. nKurul müfettişleri, hâkim-savcılar hakkındaki soruşturmalar sırasında bir savcının herhangi bir soruşturmadaki tüm yetkilerine sahip olacak. Taslakta, müfettişlerin Ceza Muhakemesi Kanunu'na göre işlem yapacakları belirtildi. Daha önce de Adalet Bakanlığı müfettişleri, yürürlükteki yasada benzer hükme göre hâkim-savcılar hakkında dinleme kararları aldırtmış ve bu tartışmalara neden olmuştu.
Kurul, kendi üyeleri hakkındaki disiplin ve ceza soruşturması için üç kişilik kurul oluşturacak. Bu kurul da savcıların sahip oldukları yetkilere sahip olabilecek, kurulun kendi üyesi hakkında gözaltı hatta tutuklama kararı bile çıkarılabilecek. nTaslakta, "Kurul müfettişleri, denetimlerde, yargı yetkisine ve yargısal takdire giren konulara karışamazlar, tavsiye ve telkinde bulunamazlar" hükmü yer aldı. Buna göre bir sanık haksız yere tutuklandığı veya uzun süre tutuklu kaldığı, evinin veya işyerinin usulsüz arandığı gibi gerekçelerle hakim - savcılar hakkında şikayette bulunursa "yargı yetkisi" veya "yargısal takdir" denilerek suçlanan savcı hakkında soruşturma yürütülemeyecek.
Şimdiye kadarki kararname krizlerinin en önemli nedeni üyelerin önerisiyle gündem değişikliği yapılamamasıydı. Üyeler kurul toplantılarında Adalet Bakanı'nın belirlediği gündemin dışında bir öneride bulunduklarında bu kabul edilmiyordu. Taslağa göre üyeler kurul toplantıları sırasında yeni gündem önerisinde bulunabilecek. Adalet Bakanlığı müsteşarının toplantıya katılmaması dairelerin toplanmasına veya karar almasına engel oluşturmayacak. HSYK krizlerinin bir kaynağı da bakanlık müsteşarının toplantıları terk etmesi veya katılmamasıydı. Bir kurul üyesi izinsiz olarak 15 gün veya yılda toplam 30 gün görevine devam etmeyen üyenin HSYK üyeliği Genel Kurul tarafından sonlandırılacak.
Kurul'un birinci sınıf hâkim-savcılar arasından seçilecek üyeleri görev sürelerinin sonunda, tercih ettikleri 3 ayrı ilden birinde göreve atanacaklar.
HSYK'nın kararları, karara konu olan kişilerin kimlik bilgileri saklanarak Kurul'un internet sitesinden yayınlanacak.