Barış Soydan'la etik rehberi

Perşembe 02.09.2010
Son Güncelleme: Perşembe 02.09.2010
ABONE OL
BORSADA İÇERİDEN TÜYO ALIP ÇOK KAZANMAK AHLAKSIZLIK MI?

Borsada 'tatlı para'
Bacanağım borsaya açık bir şirkette yönetici. Bir süre önce büyük bir ihracat anlaşması yapacaklarını söylediği ülkeye gitti. Amatör borsa yatırımcısı olduğum için ilgilendim ve o şirketin hisselerinden biraz aldım. İhracat haberi doğru çıktı. Şirket resmi açıklama yapınca hisseler tavan yaptı. Ben de epey kazandım. Sizce davranışım etiğe aykırı mı? (İsimsiz*)

Soruya yanıt vermeden önce başka bir soru: Bir şirket yemeği için gittiğiniz restoranın tuvaletinde, iki kişinin konuşmasına tanık olduğunuzu düşünün. Heyecanla, batmak üzere olduklarını söyledikleri bir şirketten bahsediyorlar. Şirketin ismini söylediklerinde şaşırıp kalıyorsunuz: Üç kuruş birikiminizi hisselerine yatırdığınız şirket, sözünü ettikleri! Ne yapacaksınız?

"Etik değil" diye kulaklarınızı mı kapatacaksınız, yoksa tuvaletten çıkar çıkmaz telefona sarılıp, bankanıza "Hisseleri sat" talimatı mı vereceksiniz? İkinci yolu izlediğinizde yaptığınız şey, "İçeriden öğrenenlerin ticareti" oluyor. Yani kurallara aykırı. Peki ama etiğe aykırı mı? Tartışalım.

Yukarıdaki anlattığım tuvalet örneğini veren ABD'li uzman Tibor Machan'a göre, hayır değil! Machan, "İçeriden Öğrenenler Ticareti"nin ahlaki açıdan yararları olduğunu savunduğu yazısında şöyle diyor: "Piyasalarda bazı insanlara diğerlerinden daha çok şey biliyor diye kızmak, müzisyen bir babanın çocuğuna, müzik konusunda diğer çocuklardan daha çok şey biliyor diye kızmak gibi bir şeydir."

ABD'de George Mason Üniversitesi'nden Prof. Henry Manne de, benzeri görüşleri savunuyor. Manne'e göre, sermaye piyasalarında trilyonlarca doları diğerlerinden daha çok şey bilenler yönetiyor. "Çok şey bilmeyi" suç haline getirmek, ekonominin temel yasalarından birine karşı çıkmak olur.

Sizin öğrendiğiniz bilgi de, Machan'ın örneğinde olduğu gibi tesadüfi. Ne yapacaktınız yani, bacanağınız konuşurken kulaklarınızı mı kapatacaktınız? Bence yaptığınızda etik açıdan yanlış bir şey yok. Yasadışı olup olmadığını ise bir avukata danışın.

(İsimsiz*): Okurumuz, baş harfleriyle de olsa isminin kullanılmasını istemiyor.

ARKADAŞIN ESKİ SEVGİLİSİNE AŞIK OLMAK ETİK Mİ?

Aşık olmak değil mutsuz etmek ayıp
Arkadaşımın eski sevgilisiyle birlikte olmam etik mi? (B.H. Bursa)

Daha önce de söylemiştim bunu: Aşkın etiğe aykırı bir yanı olamaz. Filozof Sokrat'a göre aşk insan aklanın alamayacağı kadar derin bir şey. Aşkın bazı yanları, "gölgeleri" anlaşılabilir ama kendisini anlamak imkansız.

Aşık olmak değil ama sevgilisini elinden almaya çalışarak başka birini mutsuz etmek ayıp. Ama sizin durumunuzda, çoktan bitmiş olan bir ilişkinin ardından başlayan yeni bir aşktan bahsediyoruz, öyle değil mi? Öyleyse mutluluklar..

DÜNKÜ ETİK SORUSU

Dünkü etik sorusunu tekrar sormak istiyorum. Dikkatli okurlar hemen anlayacaktır: Bu soru, dünyada herkesin tartıştığı bir konuyla yakından ilişkili. Yanıtı yarın açıklayacağım. Görüşlerinizi bekliyorum: etik@sabah.com.tr

Dünyaca ünlü bir kemancı komaya giriyor.. Felsefe sorularında her türlü 'tuhaflık' mübahtır. Bu soruda da, uzmanlar, kemancıyı sadece sizin kurtarabileceğinizi açıklıyor! Hayatta kalıp sağlığına kavuşması için kemancının tam 9 ay boyunca size asılı halde yaşaması gerekiyor. Kemancının hayranları bir gece siz uyurken evinize girip, komadaki kemancıyı sırtınıza asıveriyorlar! Onu sırtınızdan atmak elinizde. Ama bunu yaparsanız ölecek. Ne yaparsınız? Atar mısınız, taşır mısınız?

HAYATTA KARŞINIZA ÇIKAN ETİK SORULARI YAZIN
Hayatta karşınıza çıkan etik problemlerle ilgili her türlü sorunuzu etik@sabah.com.tr adresine yazın. E-posta kullanmak istemiyorsanız, sorunuzu aşağıdaki yorum alanına da bırakabilirsiniz. Sorunuzda rumuz da kullanabilirsiniz.