İstanbul'un fethi unutulur mu?

Milletçe, İstanbul'un fethinin Hollywood usulü çekilmesi arzumuz sonunda gerçekleşti. Faruk Aksoy'un yönettiği Fetih 1453 gösterime girdi. Tarihi epik sinemanın Hollywood tarafından nasıl çekildiğini etüd eden Aksoy'un, genel olarak seyirciyi memnun eden bir filme imza attığı ortada. Yüzüklerin Efendisi, 300 Spartalı, Cesur Yürek, Cennet'in Krallığı, Truva gibi filmlerin anlatım sistematiğinden yararlanan ve bu filmlerin ilgi çekici sahnelerini yer yer kolajlayan film, sinematografik olarak başarılı bulunsa da, yapımın özellikle senaryo konusunda zaafları olduğu da bir gerçek. Ama Fetih 1453 vizyona girdiği andan itibaren sanki, 1951 yapımı, Aydın Arakon'un yönettiği İstanbul'un Fethi filmi hiç çekilmemiş gibi de bir algı oluşmaya başladı. O yıllar için Türk sineması adına önemli bir başarı olarak nitelendirilen ve sinemamızın ilk büyük prodüksiyonu kabul edilen İstanbul'un Fethi, yıllarca TRT ekranlarında, fetih kutlamalarının vazgeçilmez filmi olarak yayınlanan bir yapımdı. Öncelikle bir sinema yazarı olarak bu filmi hatırlatmayı görev bilirim. İsteyenler, filmi Youtube'dan izleyebilir. Elbette filmin dönemin şartları düşünülerek değerlendirilmesi gerektiği de unutulmamalı. İzleyince iki filmin birçok ortak noktası olduğunu göreceksiniz. Ama gerek anlatım gerekse İstanbul'un kuşatılması konusunda epey farklılıklar bulunuyor.

İSTANBUL'UN FETHİ
PRODÜKSİYON
Ocak 1951'de vizyona giren film, Türk sinemasının ilk büyük prodüksiyonu kabul ediliyor. O yıllarda bir film 20-30 bin liraya çekilirken, İstanbul'un Fethi, 90 bin liraya çekilmiş. Filme Genelkurmay destek vermiş. Savaş sahnelerinde askerler kullanılmış. Film daha sonra tekrar seslendirilip renklendirilerek 1970'lerde yeniden gösterime girmiş.

HİKAYE
Fethin hikayeleştirilmesi, Fatih'in üç adamının (Hızır Bey, Ulubatlı Hasan ve Mustafa) Bizans'a sızıp, stratejik bilgileri ele geçirmesi üzerine kurulu. Bizans diyarında Türklere yardım eden ise Ayasofya Kilisesi'nin pederi. Tabii Fatih'in divan üyelerinden Çandarlı Halil Paşa da, Bizanslılarla işbirliği içerisinde. Böylece iki taraf da birbirlerinin stratejik bilgilerine ulaşıyor, ona göre hamleler yapıyor. Yaratılan bu gerilim sürecinde fetih gerçekleşiyor. Döneminin şartları düşünüldüğünde, filmin görsel olarak da iyi kotarılmış olduğu söylenebilir.

BİZANS'A YAKLAŞIM
Filmin erdemlerinden biri, Bizans İmparatorluğu'na ve İmparator XI. Konstantin'e saygılı yaklaşımı. Bizans halkına ve imparatora karşı hamasi milliyetçi duygulara çok da yer verilmiyor. Son tahlilde XI. Konstantin, ülkesini savunan bir lider olarak resmediliyor. Filmin kötü adam rolünü ise imparatorun kimi komutanları üstleniyor. Filmin vurgularından biri de Bizans halkı ile Osmanlı ahalisi arasındaki ilişkinin iyi olduğu yönünde. Öyle ki, Fatih ve Osmanlı ordusu fetih sonrası İstanbul'a girerken, Bizans halkı onları çiçeklerle karşılıyor.

FATİ H SULT AN MEHMED
Sultan Mehmed'i, Sami Ayanoğlu canlandırıyor. Kudretli ve kararlı bir hükümdar olarak resmedilen Fatih'in, İstanbul'u alma konusunda birkaç motivasyonu var. Cihan imparatorluğu kurmak, Hz. Muhammed'in Hadis-i Şerif'i ve Osmanlı topraklarını bütünleştirmek. Ayanoğlu fiziksel olarak Fatih'in bilinen görsel imajına benzetilmeye çalışılmış. Bu benzerlik de başarılı bir şekilde uygulanmış. Lakin İstanbul'u fethettiğinde 19 yaşında olan Fatih'i, 38 yaşındaki Ayanoğlu'nun canlandırması dezavantaj gibi duruyor.

TEPKİLER
Filmle ilgili günümüze kalan çok malumat yok. Birkaç kitaptaki referans yazılarında, filmin gösterime girdiği yıllarda büyük ilgi gördüğü belirtiliyor. Ama seyirci rakamıyla ilgili bilgi verilmiyor. Filmin 1970'lerde gösterime girdiğinde nasıl karşılandığı da meçhul. Ama fethin yıl dönümlerinde özellikle 1980'lerde TRT'de sürekli gösterilen yapımın, zaman içeresinde unutulması da ayrıca düşündürücü.