Halı sahada maç kaybedilir yeter ki hayat kaybedilmesin

Bir yanda haftanın stresini atmak, diğer yanda arkadaşlarla kıyasıya rekabet etmek...
Türkiye'de 35 yaş üstü erkeklerin vazgeçilmez alışkanlıklarından biri halı saha maçları. Ancak kimi zaman büyük bir heyecanla başlayan karşılaşma, ambulans sirenleriyle sona erebiliyor. Bartın'da futbolcu Akın Karaaslan'ın maç sırasında kalp krizi geçirmesi, İspanyol Jesús de Miguel'in ise sahadaki çarpışmanın ardından hayatını kaybetmesi tehlikeyi bir kez daha gündeme getirdi. Kardiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Muhammed Keskin ile halı sahalardaki görünmeyen tehlikeyi, futbolseverlerin dikkat etmesi gerekenleri konuştuk.
- Profesyonel futbolcular düzenli sağlık kontrolünden geçmelerine rağmen sahada neden kalp durması yaşayabiliyor?
- Bazı ritim bozuklukları günlük hayatta belirti vermeyebilir. Kişi ilk şikâyetini sahada, yoğun efor sırasında yaşayabilir. Sporcu kontrolleri, önceden fark edebileceğimiz riskleri yakalamamıza yardımcı olur. Ancak dinlenirken çekilen bir EKG, yalnızca o sıradaki kalp ritmini gösterir. Seyrek ortaya çıkan veya sadece yoğun efor sırasında gelişen bir ritim bozukluğu o kayda yansımayabilir. Bazı kalp hastalıkları erken dönemde belirgin bulgu vermez.
Bu nedenle sporcunun yeni başlayan çarpıntıyı, göğüs ağrısını, bayılmayı ya da açıklanamayan performans düşüşünü sağlık ekibine bildirmesi, düzenli kontroller kadar önemlidir.

- Futbolcuların maça göğüslerine aldıkları sert darbeler kalbin durmasına yol açabilir mi?
- Evet, nadiren olabilir. Tıpta buna commotio cordis diyoruz. Kalbin elektrik döngüsünde çok kısa ve hassas bir an var. Göğse gelen künt darbe tam o ana denk gelirse kalbin düzenli atışı bozulabilir ve kalp kan pompalayamaz hale gelebilir. Burada darbenin yeri ve zamanlaması da önemlidir. Bir oyuncunun çarpışma sonrası kalbinin durduğunu bilmek, tek başına bu tanıyı koymaya yetmez. Sahada önceliğimiz sebebi anlamaya çalışmak değil, kalp durmasını tanıyıp hemen müdahale etmektir. Ani kalp durması, kalbin ritminin bozulmasıyla da gerçekleşir.
Kalp normalde düzenli olarak atar ama bazı kişilerde bu düzen bozulabilir ve kalp atımı durabilir. Ani kalp durması ölümle sonuçlandığında buna "ani kardiyak ölüm" denir. Yoğun tempolu sporlarda vücut aniden yüksek efor harcamaya başlar. Bu da kalp üzerinde ciddi bir yük oluşturur.
Eğer kalpte gizli bir ritim bozukluğu ya da yapısal bir sorun varsa, bu durum maalesef sahada ölümle sonuçlanabilir.
- Özellikle 35-50 yaş arası erkekler haftada bir halı sahada futbol oynuyor. Hafta boyunca masa başında çalışıp bir akşam yüksek tempolu maç yapmak kalp açısından ne kadar tehlikeli?
- Halı saha maçları erkekler için adeta birer katil gibi.
Halı sahada ölüm ve kriz vakalarıyla sık karşılaşıyoruz. Halı saha maçı basit bir spor değildir. Yasak değildir fakat tedbir almak şart. Uzun süre hareketsiz kaldıktan sonra birden yüksek tempoya çıkmak kalbin yükünü artırır. 35 yaş üstü, sigara içen, ailede erken ölüm öyküsü olan, genetik kolesterol ve lipoprotein (a) yüksekliği olan hiçbir erkek kardiyolog görüşü almadan yoğun spor yapmamalı.
Halı saha maçları fiziksel olarak yorucu ve kalp sağlığı açısından ciddi riskler taşıyabilir. Özellikle ritim bozukluğu gibi kalp hastalıkları olanlar için sahaya çıkmadan önce tıbbi değerlendirme şarttır. Unutmayın, sahada maç kaybetmek telafi edilir ama kalp durursa geri dönüşü yoktur.
- Hiç şikayeti olmayan, kendini sağlıklı hisseden bir kişi halı sahada kalp krizi geçirebilir mi? Vücut önden uyarı verir mi?
- Ritim bozukluğunun ilk belirtisi maçta ortaya çıkabilir. Ani çarpıntı, göğüste sıkışma, nefes darlığı, göz kararması olursa kişi oyunu bırakmalı. Bazı kişiler ise geriye dönüp baktığında son haftalarda yokuş çıkarken göğsünde baskı hissettiğini veya eskisine göre daha çabuk nefessiz kaldığını hatırlar.
Eforla gelen göğüs baskısı, nefes darlığı, baş dönmesi veya bayılacak gibi olma ciddiye alınmalı. Maçta böyle belirti olursa oyundan çıkın. Göğüs baskısı, kola veya çeneye yayılan ağrı, soğuk terleme, nefes darlığı varsa 112'yi arayın. Eforla gelen şikâyet dinlenince geçse de değerlendirilene dek sahalara dönmeyin.

BİRİ YERE YIĞILDIĞINDA HER SANİYE KIYMETLİ
- Maçtan önce yaplacak ısınma hareketleri kalbimiz için koruyucu olabilir mi?
- Isınma, kalp hızının ve dolaşımın artan efora kademeli uyum sağlamasına yardımcı olur. Birkaç dakika yürüyüşle başlayıp hafif koşuya ve dinamik hareketlere geçebilirsiniz. İlk dakikada tam hız depar atmak, yorulduğu halde mola vermemek ve göğüsteki baskıyı "Birazdan açılırım" diye geçiştirmek sık karşılaştığımız hatalar. Isınma sadece bir hazırlıktır. Kalp krizi riskini ortadan kaldırdığı düşünülmemeli.
- Arkadaşımız yere yığıldığında ilk ne yapmalı?
- O an her saniye hayati önem taşır. Sahada bu durum yaşandığında kişiye seslenin, tepki veriyor mu kontrol edin. Solunumunu kontrol edin. Kişi tepkisizse ve normal nefes almıyorsa hemen 112'yi aratın ve kalp masajına başlayın. Etrafta varsa otomatik kalp şok cihazı kullanın. İlk yardım bilen bir kişi, olay yerinde doğru müdahaleyle hayat kurtarabilir.
Bu yüzden ilk yardım eğitimi önemli.

BU CİHAZ SAHALARDA OLMALI
- Türkiye'deki halı sahalarda bu cihazların bulundurulması zorunlu olmalı mı?
- Ben halı sahalarda kolay erişilebilir bir Otomatik eksternal defibrilatör (OED), bulunmasının stanÖdart hale gelmesini desteklerim. Türkiye'de buna ilişkin bir yönetmelik var. Cihazın yerini çalışanlar bilmeli, cihaz maç saatlerinde ulaşılabilir ve çalışır durumda olmalı, ekip de acil bir durumda kimin 112'yi arayacağını ve kimin müdahaleye başlayacağını önceden bilmelidir.

MAÇ ÖNCESİ 5 TEMEL KURAL
1- Halı sahada futbol oynamaya başlamadan önce kalp kontrolünüzü yaptırın.
2- Aç karnına oynamayın, yeterince su için.
3- İlk dakikalara ısınarak başlayın.
4- Çarpıntı, göğüste sıkışma veya baş dönmesi olursa oyunu bırakın.
5- Maçın sonunda temponuzu kademeli olarak düşürün.