Akaryakıta "eşel mobil" freni! TCMB Ekonomistleri: Eşel mobil, enflasyonu baskılıyor

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ekonomistlerinin yayımladığı yazıda Cumhurbaşkanı kararıyla 5 Mart 2026'da Resmi Gazete'de yayımlanarak faaliyete geçen eşel mobil sistem ile uluslararası enerji fiyatlarının, tüketicinin cebine doğrudan yansımasının sınırlandığı belirtiliyor.

EŞEL MOBİL SİSTEM NASIL ÇALIŞIYOR?

Akaryakıt fiyatları; ürün fiyatı, döviz kuru, vergiler, toptancı- dağıtıcı ve bayi marjlarından oluşuyor. Eşel mobil sistemi, özellikle uluslararası ürün fiyatları ve döviz kurundaki artışlar nedeniyle pompa fiyatlarında oluşacak yükselişin, Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) miktarında indirim yapılarak fiyatlardaki artışın sınırlanması ve dengelenmesi esasına dayanıyor. Böylece maliyet artışları tüketiciye doğrudan yansıtılmak yerine, kamu tarafından vergi feragatiyle karşılanıyor.

SİSTEMİN ENFLASYON ÜZERİNDEKİ KRİTİK ETKİSİ

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın analizinde paylaşılan verilere göre, akaryakıt harcamaları 2026 yılı tüketici sepetinde yüzde 3,21 gibi önemli bir paya sahip. Ancak akaryakıt fiyatlarındaki artış sadece bu payla sınırlı kalmıyor; ulaştırma ve gıda başta olmak üzere birçok sektörde maliyetleri artırarak dolaylı bir enflasyonist baskı yaratıyor.

Ekonomistlerin hesaplamalarına göre:

Sistem Olmasaydı: Brent petrol fiyatlarındaki yüzde 10'luk bir artış, 12 ay sonunda manşet enflasyonu yaklaşık 1 puan yukarı çekiyor.

Eşel Mobil Etkisi: Brent petrolün ortalama 70 dolar olduğu bir senaryoda, eşel mobil sistemi sayesinde enflasyondaki artış 1,9 puandan 0,6 puana kadar geriliyor. Petrol fiyatlarının 90 dolara çıkması durumunda ise sistemin enflasyonu sınırlayıcı etkisi 3,7 yüzde puana kadar ulaşıyor.

"DEZENFLASYON SÜRECİNE KATKI SAĞLAYACAK"

TCMB blog yazısında, bu mekanizmanın sadece doğrudan fiyat artışlarını engellemekle kalmadığı, aynı zamanda kamuoyu tarafından yakından takip edilen akaryakıt fiyatlarındaki oynaklığı azaltarak beklenti yönetimini de kolaylaştırdığı vurgulandı. Yazarlar, para politikasının doğrudan kontrolü dışındaki enerji maliyetlerinin bu yöntemle dizginlenmesinin, dezenflasyon hedeflerine ulaşılmasında kritik bir rol oynayacağını belirtti.