Giriş Tarihi: 20.11.2026

Sayılara sığmayan insan

Bir işe başvurduğunuzu düşünün. Özgeçmişinizi bir bilgisayar programı inceliyor ve uygun olmadığınıza karar veriyor. Fakat neden elendiğinizi öğrenemiyorsunuz. Belki çalışma hayatına verdiğiniz aranın açıklaması var. Belki sahip olduğunuz bir beceri başvuru formuna sığmıyor. Sizi değerlendiren sistem, bunları anlatmanıza fırsat vermiyor. Yapay zekâ üzerine düşünmeye buradan başlayabiliriz. Atıl Samancıoğlu'nun Sahi Kitap'tan çıkan Data Sapiens'i, yapay zekânın gelişimini ve hayatımızdaki etkilerini birlikte ele almayı öneriyor.
Kitap için çizilen çerçeve, bu sistemlerin nasıl çalıştığı kadar onlara ne ölçüde güvenebileceğimiz sorusunu da öne çıkarıyor. Teknolojinin sağladığı kolaylıkları bilmek, verebileceği zararları düşünmeyi de gerektiriyor. Tanıtımda Doktor John Snow'un kolera salgınıyla ilgili haritasına ve Florence Nightingale'in asker ölümlerinin nedenlerini gösteren grafiğine yer verilmesi anlamlı. Bu örnekler; bilgiyi toplamanın ve doğru değerlendirmenin hayat kurtarabileceğini, veriler sayesinde daha önce fark edilmeyen bir sorunun görülebileceğini ve hatta sayılara kuşkuyla yaklaşırken onların insanlara sağladığı yararı da unutmamamız gerektiğini hatırlatıyor. Ancak biliyoruz ki insanın hayatıyla ilgili bilgileri toplamak, onu bütünüyle tanımak anlamına gelmiyor. Üstelik geçmişten alınan bilgiler, geçmişteki haksızlıkları da taşıyabiliyor.
Kitapta dikkat çekilen "Adaletin imkânsızlığı teoremi" bazı durumlarda bir kararın adil sayılması için aranan farklı şartların aynı anda sağlanamadığını anlatıyor. Bundan adil davranmanın boşuna olduğu sonucu çıkmıyor. Aksine hangi ölçüyü seçtiğimizi ve bu seçimin kimleri zor durumda bıraktığını açıklamamız gerekiyor.

KARARI BİLGİSAYAR VERİRSE...
Kitabın bizi düşünmeye zorladığı bir diğer mesele de kararların sorumluluğunu kimin üstleneceği sorusu. Bir kurum, başvurumuzu reddederken bilgisayarın kararını gerekçe gösterebilir. Ama yine de o programı seçen ve kullanan insanlar vardır. Yani yanlış bir kararın düzeltilmesini sağlayacak bir yol bulunmalıdır. Çünkü herkesin kendi hayatları hakkında verilen kararları anlamaya ve sorgulamaya ihtiyacı vardır. Burada bize de bir görev düşüyor. Bir alışkanlık olarak insanların yanılabildiğini bildiğimiz için bilgisayarların kararlarına daha kolay güvenebiliriz. Oysa bir sonucun rakamlarla sunulması, doğru olduğunu kanıtlamaz. Dolayısıyla değerlendirmede hangi bilgilerin kullanıldığını, hangilerinin dışarıda kaldığını merak etmeliyiz.
Data Sapiens adı insana, insanın sayılarla ne kadar anlatılabileceğini düşündürüyor dahası "Bir insanın geçmişi, gelecekte yapabileceklerini bütünüyle açıklayabilir mi?" ya da "Başarısız olmuş birinin değişme ihtimalini nasıl değerlendireceğiz?" sorularını sorduruyor. Kitabın gündeme getirmeyi amaçladığı bu soruları son derece değerli buluyorum.

X
Sitelerimizde reklam ve pazarlama faaliyetlerinin yürütülmesi amaçları ile çerezler kullanılmaktadır.

Bu çerezler, kullanıcıların tarayıcı ve cihazlarını tanımlayarak çalışır.

İnternet sitemizin düzgün çalışması, kişiselleştirilmiş reklam deneyimi, internet sitemizi optimize edebilmemiz, ziyaret tercihlerinizi hatırlayabilmemiz için veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız.

Bu çerezlere izin vermeniz halinde sizlere özel kişiselleştirilmiş reklamlar sunabilir, sayfalarımızda sizlere daha iyi reklam deneyimi yaşatabiliriz. Bunu yaparken amacımızın size daha iyi reklam bir deneyimi sunmak olduğunu ve sizlere en iyi içerikleri sunabilmek adına elimizden gelen çabayı gösterdiğimizi ve bu noktada, reklamların maliyetlerimizi karşılamak noktasında tek gelir kalemimiz olduğunu sizlere hatırlatmak isteriz.