Sayılara sığmayan insan
Bir işe başvurduğunuzu düşünün. Özgeçmişinizi bir bilgisayar programı inceliyor ve uygun olmadığınıza karar veriyor. Fakat neden elendiğinizi öğrenemiyorsunuz. Belki çalışma hayatına verdiğiniz aranın açıklaması var. Belki sahip olduğunuz bir beceri başvuru formuna sığmıyor. Sizi değerlendiren sistem, bunları anlatmanıza fırsat vermiyor. Yapay zekâ üzerine düşünmeye buradan başlayabiliriz. Atıl Samancıoğlu'nun Sahi Kitap'tan çıkan Data Sapiens'i, yapay zekânın gelişimini ve hayatımızdaki etkilerini birlikte ele almayı öneriyor.
Kitap için çizilen çerçeve, bu sistemlerin nasıl çalıştığı kadar onlara ne ölçüde güvenebileceğimiz sorusunu da öne çıkarıyor. Teknolojinin sağladığı kolaylıkları bilmek, verebileceği zararları düşünmeyi de gerektiriyor. Tanıtımda Doktor John Snow'un kolera salgınıyla ilgili haritasına ve Florence Nightingale'in asker ölümlerinin nedenlerini gösteren grafiğine yer verilmesi anlamlı. Bu örnekler; bilgiyi toplamanın ve doğru değerlendirmenin hayat kurtarabileceğini, veriler sayesinde daha önce fark edilmeyen bir sorunun görülebileceğini ve hatta sayılara kuşkuyla yaklaşırken onların insanlara sağladığı yararı da unutmamamız gerektiğini hatırlatıyor. Ancak biliyoruz ki insanın hayatıyla ilgili bilgileri toplamak, onu bütünüyle tanımak anlamına gelmiyor. Üstelik geçmişten alınan bilgiler, geçmişteki haksızlıkları da taşıyabiliyor.
Kitapta dikkat çekilen "Adaletin imkânsızlığı teoremi" bazı durumlarda bir kararın adil sayılması için aranan farklı şartların aynı anda sağlanamadığını anlatıyor. Bundan adil davranmanın boşuna olduğu sonucu çıkmıyor. Aksine hangi ölçüyü seçtiğimizi ve bu seçimin kimleri zor durumda bıraktığını açıklamamız gerekiyor.
KARARI BİLGİSAYAR VERİRSE...
Kitabın bizi düşünmeye zorladığı bir diğer mesele de kararların sorumluluğunu kimin üstleneceği sorusu. Bir kurum, başvurumuzu reddederken bilgisayarın kararını gerekçe gösterebilir. Ama yine de o programı seçen ve kullanan insanlar vardır. Yani yanlış bir kararın düzeltilmesini sağlayacak bir yol bulunmalıdır. Çünkü herkesin kendi hayatları hakkında verilen kararları anlamaya ve sorgulamaya ihtiyacı vardır. Burada bize de bir görev düşüyor. Bir alışkanlık olarak insanların yanılabildiğini bildiğimiz için bilgisayarların kararlarına daha kolay güvenebiliriz. Oysa bir sonucun rakamlarla sunulması, doğru olduğunu kanıtlamaz. Dolayısıyla değerlendirmede hangi bilgilerin kullanıldığını, hangilerinin dışarıda kaldığını merak etmeliyiz.
Data Sapiens adı insana, insanın sayılarla ne kadar anlatılabileceğini düşündürüyor dahası "Bir insanın geçmişi, gelecekte yapabileceklerini bütünüyle açıklayabilir mi?" ya da "Başarısız olmuş birinin değişme ihtimalini nasıl değerlendireceğiz?" sorularını sorduruyor. Kitabın gündeme getirmeyi amaçladığı bu soruları son derece değerli buluyorum.
EN SON HABERLER
- 1 Dua niyetine soykırım ve şahitlik
- 2 Romanların unutulmaz öğretmenleri
- 3 Bir diriliş eri: Güneyli çocuk!
- 4 Erzincan’da 600 çocukla buluştuk
- 5 Silahlar sustuktan sonra kitaplar konuştu
- 6 Bir kitap bin hayal
- 7 Bir yazarı anlamak için kütüphanesine bakmak gerek
- 8 Siyasetin görünmeyen yüzüne yolculuk
- 9 Kimin yıldız olacağına başkaları karar verir
- 10 Kadınların özgürlük mücadelesinin izinde