Polikistik over, şişmanlık ve kısırlığa sebep olabilir

Son zamanlarda yapılan çalışmalar her altı çiftten birinde kısırlık problemi olduğunu gösteriyor. Kısırlığa neden olan problemlerden biri de bir tür yumurtlama bozukluğu olan polikistik over sendromu (PCO).
Yumurtlama (ovulasyon) bozukluğu nedir?
Çocuk sahibi olamayan kadınların yüzde 25'inde ovulasyon (yumurtlama) düzensizlikleri vardır. Bunun nasıl oluştuğunu anlayabilmek için de, yumurtalık fonksiyonlarının bilinmesi gerekir.
Yumurtlama fonksiyonu hangi şekilde işler?
Üreme çağında yumurtalıkların iki ana fonksiyonu vardır: bunlardan biri düzenli adet kanamalarının arasında yumurta üretimi, diğeri ise östrojen ve progesteron hormonlarının salınmasıdır. Bu hormonlar yumurtayı döllenmeye, fallop tüplerini de embriyo transferine hazırlar ve döllenen embriyonun rahimde tutunabilmesi için gerekli ortamı sağlar. Beyindeki hipofiz bezinden yumurta gelişimini uyaran hormon (FSH) ve yumurtanın olgunlaşarak çatlamasını uyaran hormonların (LH) salınımı ile yumurta gelişimini ve yumurtalıklarda hormon üretimini kontrol eder. Adet kanaması sonrasında FSH ve LH hormonlarının etkisi ile folikül gelişimi başlar. Östrojen salgılayan her folikül bir yumurta içerir. Adet döneminin ortasında yumurtlama gerçekleşir. Baskın olan folikül çatlar ve yumurta fallop tüplerine atılır. Çatlayan folikülün hücreleri progesteron hormonu salgılar. Boş folikül büzüşür. Oluşan sarı renkli yapıya korpus luteum adı verilir. Adetin ikinci döneminde korpus luteumdan östrojen ve çok miktarda progesteron salgılanır. Eğer döllenme gerçekleşirse, döllenen yumurta (embriyo) fallop tüplerinde üç-dört gün geçirdikten sonra rahme gelerek endometrium denen rahmin iç tabakasına yerleşir. Östrojen ve progesteron, rahmi embriyonun tutunabilmesi için hazır hale getirir ve embriyonun besinini sağlar. Eğer döllenmiş yumurta rahme tutunamazsa bu hormonlar yumurtlamadan iki hafta sonra iyice azalır ve rahmin iç tabakası dökülür, bu da adet kanamasına neden olur.

VÜCUT ISISI ÖLÇÜLEREK ANLAŞILIR

Yumurtlamanın düzenli gerçekleştiği nasıl anlaşılır?
Kadın adet döneminin ilk gününden itibaren her sabah uyandığında derece ile ağızdan vücut ısısını ölçer ve tabloya işler. Yumurtlama gerçekleştikten hemen sonra vücut ısısı 0.5 derece artar. Eğer yumurtlama gerçekleşmezse vücut ısısı değişmez. Kanda veya idrarda yumurtanın olgunlaşarak çatlamasını uyaran hormonun (LH) düzeyi belirlenerek de yumurtlamanın olup olmadığı belirlenir. Ayrıca ultrason ile yapılan takipler ile de yumurtalıklardaki folikül gelişimi ve yumurtlamanın olup olmadığı belirlenebilir.

Yumurtlama problemlerinin nedenleri nelerdir?
Yumurtlamadaki problemler birçok nedene bağlı olabilir. Diyet, kullanılan ilaçlar ve yaşam tarzı yumurtlamayı etkiler. En sık görülen neden beyin-yumurtalık aksının düzenli çalışmamasıdır. Daha nadir olarak yumurtalıkların kendindeki bir problem yumurtlama bozukluklarına neden olur. Beyin-yumurtalık aksının çalışmasındaki problemler iki değişik şekilde görülebilir. Hipotalamik pitüiter fonksiyon bozukluğunda; hastada adet düzensizliği ve yumurtlama bozuklukları görülürken, hipotalamik pitüiter yetmezlikte yumurtlama hiç gerçekleşmez ve hasta adet görmez. Hipotalamik pitüiter fonksiyon bozukluğu; yumurtlama bozukluklarının en sık görülen ve en kolay tedavi edilebilen nedenidir. Bu durum şişmanlığa, strese, kullanılan ilaçlara ve polikistik over sendromu olarak adlandırılan nedenlere bağlı olabilir. Hipotalamik pitüiterde yumurtalıklara beyinden hiçbir hormonal uyarı gitmediği için folikül gelişimi ve yumurtlama gerçekleşmez. Yumurtalıklarda görülen yetmezlik de; bağışıklık sistemindeki bozukluklara, doğuştan olan problemlere veya enfeksiyonlara bağlı olabilir. Yumurtlama gerçekleşmeyen hastalarda ilaç kullanılarak folikül gelişimi ve yumurtlama sağlanır. Uygulanan tedavi ile hastaların yaklaşık yüzde 50'si altı ay içinde gebe kalır.