20 yıldır saklanıyordu! Çölün ortasında yanlışlıkla ortaya çıktı: Yıllardır büyüyor...

ABD'nin Nevada eyalet sınırlarında bulunan Black Rock Çölü'nde, 1964 senesinde yapılan jeotermal arama sondaj kapağının kapatılamaması neticesinde yanlışlıkla oluşan 'Uçan Gayzer' (Fly Gayzeri) insan etkisi ile doğa koşullarının bir araya geldiği en sıradışı jeolojik oluşumlardan birine dönüştü. Açılan kuyudan sızan sıcak su ile mineral birikintilerinin zamanla çökelerek katmanlaşması, çölün göbeğinde kırmızı ve yeşil renklerin baskın olduğu benzersiz bir ekosistemin doğmasını sağladı. BAŞARISIZ KUYU ÇALIŞMASI ÇÖLDE RENGARENK MANZARA OLUŞTURDU Hualapai Jeotermal Sahası'ndaki ilk kuyu açma faaliyetleri 100 yıldan uzun bir süre önce tarımsal sulama amacıyla başlatılmış ve bu esnada 93 derece sıcaklıkta suya rastlanmıştı. Tarıma uygun bulunmadığı için kendi kaderine terk edilen bu kaynak, süreç içinde 3,7 metre yüksekliğinde bir kalsiyum karbonat tepeciği meydana getirdi. 1964 yılındaki test sondajının tıkamadan bırakılması ise ana gayzerin ortaya çıkmasını sağlayan temel etken oldu. Yüzeye çıkan mineral ağırlıklı sıcak sular çökelerek 1,8 metre yüksekliğinde çoklu baca yapıları oluşturdu. Bu nemli ve sıcak ortama yerleşen termofilik mikroskobik canlılar (algler) ile mineral katmanları, gayzere bu renkli görünümünü kazandırdı. SAHA KENDİLİĞİNDEN BÜYÜYEN FARKLI GAYZER OLUŞUMLARINA DA EV SAHİPLİĞİ YAPIYOR Bölgedeki jeotermal hareketlilik yalnızca insan eliyle tetiklenen gayzerle sınırlı değil. 2006 senesinde keşfedilen ve tamamen doğal etkenlerle biçimlendiği bilinen 'Will's Gayzeri', her yıl yaklaşık 15 santimetre kadar büyüyerek yeni bir tepe yapısı geliştirmeye devam ediyor. Öte yandan ABD'nin bir diğer önemli doğa alanı olan Yellowstone Milli Parkı'nda yer alan ve sirke derecesindeki asidik su yapısıyla bilinen Echinus Gayzeri de uzun süren sessizliğini bozarak tekrar aktif hale geldi. Yer altı gazları ve su dengesi sayesinde çalışan bu yapı, birkaç saatte bir 9 metre yüksekliğe kadar sıcak su püskürtüyor. BÖLGE YILLAR SONRA TEKRAR ZİYARETE AÇILDI Gayzerin konumlandığı 3 bin 500 dönümlük Fly Ranch arazisi, 2016 yılında 6,5 milyon dolar karşılığında satın alındı. Etraftaki sulak alanları, otlakları ve doğal su kaynaklarını koruma altına almayı amaçlayan organizasyon, bölgede geniş çaplı bir çevre düzenleme çalışması başlattı. Yürütülen koruma adımlarının tamamlanmasıyla beraber, yaklaşık 20 sene boyunca halka kapalı kalan saha 2018 yılında yeniden ziyarete açıldı Arazi günümüzde hem bilimsel araştırmalara hem de ziyaretçilere açık bir koruma bölgesi olarak varlığını sürdürüyor. ÇÖLÜN ORTASINA SAMANDAN GÖKDELEN DİKTİLER: 500 YILDIR AYAKTA Çölün ortasındaki konumuyla ve kilometrelerce uzaktan bakıldığında modern bir metropolü andıran Şibam şehri, görenleri şaşırtıyor. Ancak, alışılmışın aksine bu dikey mimarinin ardında gelişmiş inşaat makineleri ya da betonarme yapılar bulunmuyor. Dünyanın en eski dikey şehirlerinden biri olarak kabul edilen kentteki yüzlerce kule ev, yaklaşık 500 yıl önce elde olan tamamen doğal malzemelerle inşa edildi. 1930'lu yıllarda İngiliz kaşif Freya Strak tarafından 'Çölün Manhattan'ı' olarak adlandırılan Şibam, 1500'lü yıllarda yaşanan büyük bir sel felaketinin ardından surlarla çevrili dar bir alana yeniden kuruldu. Yer darlığı ve güvenlik endişeleri nedeniyle yatay şekilde genişleyemeyen toprak sahipleri, çözümü gökyüzüne doğru uzanmakta buldu. TAMAMEN TOPRAK, SAMAN VE SU İLE İNŞA EDİLDİ Bölge toprağının saman ve suyla karıştırılıp güneşte kurutulmasıyla elde edilen tuğlalar, ahşap kirişlerle desteklendi. Yapının devasa ağırlığını taşıyabilmesi için alt kat duvarları son derece kalın şekilde, üst katlar ise daha ince biçimde örüldü. Pencerenin olmadığı zemin katlar hayvanlar ve depo olmak üzere kullanılırken, üst katlar yaşam alanı ve misafirhane olarak tasarlandı. Sıkı sokak düzeni sayesinde çöl sıcağında gölge alanlar oluşturan bu mimari harikası yapı, doğanın yıpratıcı etkilerine karşı ise sürekli olarak bakım gerektiriyor. Yağmur ve rüzgarın kerpici aşındırmasını önlemek için kulelerin dış cephelerine düzenli olarak yeni çamur katmanları ile sıvama işlemi yapılıyor. 1982 yılından bu yana UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan yaklaşık 500 yıllık Şibam kuleleri, yaşanan sel felaketlerine rağmen beton ve çelik kullanılmadan kurulan dünyanın en sıra dışı kenti olarak zamana meydan okuyor. GAZETEDEN EV YAPTI 100 YILDIR AYAKTA! NE SU GEÇİRDİ NE YIKILDI ABD'nin Massachusetts eyaletine bağlı Rockport kentinde bulunan kağıt evi, alışılmışın dışında yapısıyla ve yıllara meydan okuyan sağlamlığıyla meraklı gözleri üzerine çekiyor. ABD'nin Massachusetts eyaletindeki bu sıra dışı yapı, 1922 yılında bir makine mühendisi tarafından deney amacıyla inşa edilmeye başlandı. Yazlık ev olarak inşa edilmeye başlanan yapıda, 100 binden fazla gazete kullanılarak ev inşa edildi. Mühendis Stenman, yalnızca duvarlarla yetinmeyerek aynı prensibi iç mekanlara da uyguladı ve gazete kullanarak mobilyalar inşa etti. Böylece yaygın olarak kullanılan, tek kullanımlık malzemenin normal ahşap ve diğer malzemelere dayanan işlevleri yerine getirmesini sağladı. Stenman tarafından yapılan Kağıt Ev, yalnızca gazete sayfalarıyla desteklenen bir konut değil. Ana yapıyı ve geleneksel kısımlarını ahşap oluşturuyor. Gazeteler ise özellikle duvarlarda yalıtım amacıyla kullanıldı. GAZETELERİ BİRLEŞTİREREK DUVAR İNŞA ETTİLER Stenman, çok sayıda gazeteyi katmanlar halinde bir araya getirerek yapıştırdı. Un bazlı tutkalla birbirine bağlanan kağıtlar sıkıştırılarak daha yoğun ve dayanıklı hale getirildi. Gazeteden oluşan duvarların üzeri ise vernikle kaplandı. Böylece kağıtların nemle doğrudan temas etmesinin önüne geçilmeye çalışıldı. En dikkat çekici detaylardan biri ise gazetelerin tamamen gizlenmemesi ve açıkça görülmesi oldu. Duvarlarda dönemin haberleri, reklamları ve gazete başlıkları bugün bile görülebiliyor. EVDEKİ EŞYALARI GAZETEDEN YAPTI Stenman'ın deneyi yalnızca duvarlarla sınırlı kalmayarak ev dekorasyonuna da taştı. Mühendis; evin içerisinde de gazeteleri kullanarak masa,sandalye, raf, lamba ve saat gibi çeşitli eşyalar yaptı. Böylece kısa süre içerisinde okunup atılması beklenen gazeteler, evin içerisinde uzun yıllar kullanılabilecek eşyalara dönüştürüldü. DENEY 100 YILI GERİDE BIRAKTI Kağıdın su ve yangın karşısında hassas olmasına rağmen, evin uzun süre boyunca korunabilmesi kullanılan malzemelerin birlikte değerlendirilmesini önemli hale getiriyor. Ahşap taşıyıcı sistem, sıkıştırılmış gazete katmanları, tutkal ve vernik bir araya gelerek sıra dışı yapının günümüze ulaşmasını sağladı. Bugün müze olarak korunan Paper House (Kağıt Ev), yalnızca ilginç bir ev olarak değil atık olarak görülen bir malzemenin farklı bir amaçla nasıl kullanılabileceğini gösteren tarihi bir deney olarak da dikkat çekiyor. EV BULAMAYINCA 1000 DAİREYİ ELLERİYLE YAPTILAR! MÜTEAHHİTLERİ ŞOKE EDEN SERAMİK BLOK ÇÖZÜMÜ Brezilya'nın Osasco kentinde ev sahibi olmak isteyen dar gelirli aileler, barınma krizine karşı unutulmayacak bir imece mücadelesine imza attı. 1992-1998 yılları arasında organizasyon kurarak bir araya gelen aileler, mimar ve mühendislerin teknik desteğiyle 5 katlı 50 binadan oluşan 1000 dairelik COPROMO sitesini inşa etti. Şantiyede kendi demir atölyelerini kurup merdivenlerinden duvarlarına kadar her aşamada bizzat çalışan mahalleliler, halk dayanışmasının ve kolektif çalışmanın devasa bir şehirleşme başarısına dönüşebileceğini dünyaya kanıtladı. Brezilya'nın Osasco kentinde 1990'lı yıllarda baş gösteren derin konut krizi, halkın örnek gösterilecek bir dayanışma modeli geliştirmesini sağladı. Ev bulmakta zorlanan yüzlerce aile, bir araya gelerek kurdukları Osasco Konut Derneği (COPROMO) çatısı altında dev bir inşaat hamlesi başlattı. Belediye tarafından tahsis edilen 54 bin metrekarelik arazide yükselen proje, mimarlar, mühendisler ve sosyal hizmet uzmanlarının rehberliğinde tamamıyla geleceğin ev sahipleri tarafından inşa edildi. 1992 yılından 1998 yılına kadar süren zorlu sürecin sonunda, 5 katlı 50 bloktan oluşan toplam 1000 dairelik devasa bir yaşam alanı ortaya çıkarıldı. Son derece planlı yürütülen projede, inşaat tecrübesi olmayan ailelerin çalışmasını kolaylaştırmak adına taşıyıcı seramik blok sistemi tercih edildi. Harç ve bloklarla duvarları yükselten mahalleliler, sürecin hızlanması için şantiyede dahi görülmemiş bir çözüme imza attı. İhtiyaç duyulan metal merdivenlerin dışarıdan temin edilmesinin maliyetli olması üzerine aileler, şantiye alanında kendi demir atölyelerini kurarak binaların merdivenlerini bizzat kendileri üretti. Önceden monte edilen sağlam metal merdivenler, inşaat sürecinde iskele görevi görerek iş güvenliğini ve katlar arası malzeme taşımasını da üst düzey seviyeye çıkardı. Finansmanı hem katılımcıların kendi birikimleriyle hem de kademeli olarak sağlanan eyalet fonlarıyla karşılanan COPROMO projesi, halk dayanışmasının sınırlarını gözler önüne serdi. 1998 yılında tamamlanan ve her biri 54 metrekarelik 2 odalı 1000 daireden oluşan dev kompleks; çevresindeki okul, hastane ve sağlık merkezleriyle tam teşekküllü bir mahalleye dönüştü. Komşuluk bağlarını henüz inşaat aşamasında güçlendiren aileler, daire paylaşımlarını da şantiyede birlikte ter döktükleri gruplara göre organize etti. Bu tarihi başarı; doğru bir teknik destek, toplumsal örgütlenme ve kamu finansmanı bir araya geldiğinde dar gelirli halkın kendi kaderini değiştirebileceğini kanıtlayan en somut örneklerden biri oldu.

20 yıldır saklanıyordu! Çölün ortasında yanlışlıkla ortaya çıktı: Yıllardır büyüyor...

Bir dolarların sırrı çözüldü! FETÖ’den Kuriş Örgütü’ne F serisi dolarlar

Türkiye'nin en kalabalık illeri sıralandı! İstanbul zirveyi kaybetti: Eğer herkes memleketine dönseydi...

Dünyanın en iyi mercimek yemekleri açıklandı: Türk mutfağı listenin zirvesine damga vurdu!