Kayaları oyarak evler inşa ettiler! Uçurumun yamacına sıra sıra dizdiler

Güney İtalya sınırları içerisinde yer alan Matera'da, bilinen bina inşaatını sürdürmek yerine doğrudan doğal kaya bloklarının içi oyularak meydana getirilen yerleşim alanları kullanılıyor. 'Sassi di Matera' (Matera Taşları) olarak adlandırılan bu tarihi bölge; kayaların içi oyularak yapılan konutlar, üretim alanları ve su toplama kanallarıyla çok katmanlı bir yer alı ve kaya kenti niteliği taşıyor. KİREÇ TAŞI KAYALIKLAR YAŞAM ALANINA DÖNÜŞTÜRÜLDÜ Bölge halkı tarafından yüzyıllar boyunca kanyon yamaçlarında yer alan kireç taşı formasyonlarının el aletleriyle oyulmasıyla inşa edilen bu yapılar, mimarlık tarihinin en dikkat çekici yapılaşma modellerinden biri olarak kabul ediliyor. Doğal mağaraların kademeli olarak genişletilmesiyle evlerin yanı sıra hayvan barınakları, kilerler ve yağmur sularını depolamak için birbirine bağlı devasa sarnıç sistemleri inşa edildi. Yamaç boyunca üst üste binen bu oyuk yapılar, bir evin çatısının diğer evin tabanını veya sokağını oluşturduğu karmaşık bir mimari doku meydana gelmesine neden oldu. UNESCO DÜNYA MİRASI LİSTESİ'NE GİRDİ Yerleşimde 20. yüzyılın ortalarına kadar elektrik, temiz su ve kanalizasyon gibi temel altyapı hizmetlerinin bulunmaması, ciddi hijyen sorunlarına ve salgın hastalıklara neden oldu. Sağlıksız yaşam koşulları nedeniyle hükümet, 1950'li yıllarda bölge halkının tahliye edilmesine ve modern konutlara yerleştirilmesine karar verdi. Böylece tarihi oyuklar terk edildi. İlerleyen yıllarda hayata geçirilen kapsamlı koruma ve restorasyon çalışmalarıyla bölgenin özgün dokusu koruma altına alındı. Tarihi ve mimari önemi tescillenen yerleşim, UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dahil edildi. KAYALARI KIRMAK YERİNE EVLERİNE KATTILAR! YÜZYILLARDIR BÖYLE YAŞIYORLAR Portekiz'in Idanha-a-Nova bölgesinde yer alan Monsanto köyü, devasa granit kayaların arasına inşa edilen sıra dışı evleriyle dikkat çekiyor. Evlerin duvarı, tavanı veya zemini olarak işlev gören bu dev kayalar, köye taştan bir kale görünümü kazandırırken, yüzyıllardır değişmeyen tarihi dokusu ziyaretçileri adeta zamanda yolculuğa çıkarıyor. DEV KAYALAR EVLERİN TEMELİNİ VE ÇATISINI OLUŞTURUYOR Cabeço de Monsanto'nun yamaçlarında 758 metre yükseklikte kurulan bu küçük köy, doğanın sunduğu zorlukları eşsiz bir mimari avantaja dönüştürmüş durumda. Uzaktan bakıldığında devasa bir taştan kaleyi andıran yerleşim yerinde evler, dev granit kayalarla tamamen bütünleşmiş bir yapı sergiliyor. İnşa sürecinde bu kayaları yerinden oynatmak veya kırmak yerine, yapılar doğrudan kütlelerin etrafına şekillendirildi. Böylece granit kayalar, evlerin temel bir parçası haline gelerek zemin, duvar veya tavan işlevi görmeye başladı. Köyün dik ve dar sokaklarında yürürken, yosun tutmuş dev taşlara yaslanmış kırmızı çatılı evler arasından kıvrılarak yükselen tarihi dokuyu hissetmek mümkün oluyor. DOĞRUDAN KAYALARA AÇILAN KAPILAR GÖRENLERİ BÜYÜLÜYOR Köydeki mimari yaratıcılık sadece duvarlar veya çatılarla sınırlı kalmıyor. Bazı dev kayalara doğrudan kapılar monte edilerek, kayalık arazinin içine oyulmuş doğal ve korunaklı yaşam alanları yaratıldı. Çeşitli platformlar, köyün bu alışılmışın dışındaki görünümüne rağmen, yapıların aslında klasik Portekiz mimarisinin bölgeye özgü son derece yaratıcı bir yorumu olduğunu vurguluyor. Geleneksel yapı tekniklerinin doğayla girdiği bu uyumlu etkileşim, Monsanto'yu mimari açıdan dünya üzerinde eşine az rastlanır bir konuma taşıyor. PORTEKİZ'İN EN PORTEKİZLİ KÖYÜ UNVANIYLA KORUNUYOR Tarih öncesi çağlardan bu yana stratejik önemini koruyan bu dağlık yerleşim yeri, 1938 yılında 'Portekiz'in en Portekizli köyü' unvanına layık görüldü. Bu özel statü sayesinde köy, adeta yaşayan bir açık hava müzesi olarak kabul ediliyor ve geleneksel dokusunun bozulmaması için modern değişikliklere kesinlikle izin verilmiyor. Askeri bir geçmişe de sahip olan köyün zirvesinde, 19. yüzyılda yaşanan bir patlamayla kısmen yıkılan tarihi bir Tapınak Şövalyeleri kalesinin kalıntıları bulunuyor. Yerel efsanelere göre Viriato'nun yedi yıl süren zorlu bir kuşatmaya direndiği bu topraklar, aynı zamanda Monsanto Kalesi'nin Araplardan geri alındığı tarihi olaylara da tanıklık etti. Portekiz'e özgü Manuelino üslubunun izlerini taşıyan kilise ve yapıların yanı sıra, ziyaretçileri asıl büyüleyen unsur her zaman kayaların arasına sızmış bu eşsiz taş evler oluyor. TEK BİR TAŞI BİLE ÜST ÜSTE KOYMADAN SARAY İNŞA ETTİLER! 2000 YILLIK GİZEM Ürdün'ün çöl bölgesinde yer alan antik Petra kentinin en görkemli yapısı Al-Khazneh (Hazine), 2 bin yıl önce Nebatiler tarafından dağın doğrudan oyulmasıyla inşa edildi. Yaklaşık 40 metre yüksekliğindeki bu mimari harikada tek bir taş blok taşınmadı veya üst üste konulmadı. İşçilerin yukarıdan aşağıya doğru kayaları yontarak ve iç mekanları dağın derinliklerine kazarak ortaya çıkardığı devasa anıt, antik dönemin akılalmaz mühendislik ve işçilik yeteneğini günümüze taşımaya devam ediyor. TAŞ TAŞINMADAN İNŞA EDİLDİ Ürdün'deki antik Petra kentinin simgesi olan ve 'Hazine' olarak bilinen Al-Khazneh, yaklaşık 2 bin yıl önce Nebatili ustalar tarafından alışılmışın tamamen dışında bir mimari teknikle hayata geçirildi. Klasik binalarda görülen taş blokların kesilip, taşınıp üst üste dizilmesi yöntemi yerine bu yapıda tam tersi bir mantık izlendi. 39,5 metre yüksekliğindeki görkemli ön cephe, kolonlar, kabartmalar ve iç odalar, devasa bir kumtaşı dağının kademeli olarak oyulması ve eksiltilmesiyle oluşturuldu. Arkeolojik bulgular ve kayalar üzerindeki izler, yapım sürecinin dağın en üst noktasından başlayıp aşağıya doğru ilerlediğini gösteriyor. Bu yöntem sayesinde yukarıdan düşen taş parçalarının tamamlanan alt yüzeylere zarar vermesi engellendi. Kazma, çekiç ve keski gibi basit el aletleriyle çalışan ustalar; devasa kumtaşı kütlesini önce kabaca şekillendirdi, ardından sütunları ve ince işçilik gerektiren dekoratif detayları ortaya çıkardı. Telafisi imkansız hataları önlemek adına kusursuz bir planlamayla yürütülen projede, iç mekanlar da yine dağın gövdesi oyularak oluşturuldu. Ancak Nebatilerin başarısı yalnızca kayaları oymakla sınırlı kalmadı. Kurak bir çöl vadisinde yer alan Petra'yı ve Al-Khazneh gibi anıtları korumak adına gelişmiş bir su mühendisliği ağı kuruldu. Kanallar, barajlar, su kemerleri ve sarnıçlar sayesinde hem halkın su ihtiyacı karşılandı hem de ani sel baskınlarının paha biçilemez yapılara zarar vermesi engellendi. Yapıldığı ilk günden bu yana dağla fiziki bağını koparmayan Al-Khazneh, çöl koşullarına ve rüzgar erozyonuna rağmen antik mühendislik ile doğanın eşsiz birleşimi olarak zamana meydan okuyor. ÇÖLÜN ORTASINA SAMANDAN GÖKDELEN DİKTİLER: 500 YILDIR AYAKTA Çölün ortasındaki konumuyla ve kilometrelerce uzaktan bakıldığında modern bir metropolü andıran Şibam şehri, görenleri şaşırtıyor. Ancak, alışılmışın aksine bu dikey mimarinin ardında gelişmiş inşaat makineleri ya da betonarme yapılar bulunmuyor. Dünyanın en eski dikey şehirlerinden biri olarak kabul edilen kentteki yüzlerce kule ev, yaklaşık 500 yıl önce elde olan tamamen doğal malzemelerle inşa edildi. 1930'lu yıllarda İngiliz kaşif Freya Strak tarafından 'Çölün Manhattan'ı' olarak adlandırılan Şibam, 1500'lü yıllarda yaşanan büyük bir sel felaketinin ardından surlarla çevrili dar bir alana yeniden kuruldu. Yer darlığı ve güvenlik endişeleri nedeniyle yatay şekilde genişleyemeyen toprak sahipleri, çözümü gökyüzüne doğru uzanmakta buldu. TAMAMEN TOPRAK, SAMAN VE SU İLE İNŞA EDİLDİ Bölge toprağının saman ve suyla karıştırılıp güneşte kurutulmasıyla elde edilen tuğlalar, ahşap kirişlerle desteklendi. Yapının devasa ağırlığını taşıyabilmesi için alt kat duvarları son derece kalın şekilde, üst katlar ise daha ince biçimde örüldü. Pencerenin olmadığı zemin katlar hayvanlar ve depo olmak üzere kullanılırken, üst katlar yaşam alanı ve misafirhane olarak tasarlandı. Sıkı sokak düzeni sayesinde çöl sıcağında gölge alanlar oluşturan bu mimari harikası yapı, doğanın yıpratıcı etkilerine karşı ise sürekli olarak bakım gerektiriyor. Yağmur ve rüzgarın kerpici aşındırmasını önlemek için kulelerin dış cephelerine düzenli olarak yeni çamur katmanları ile sıvama işlemi yapılıyor. 1982 yılından bu yana UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan yaklaşık 500 yıllık Şibam kuleleri, yaşanan sel felaketlerine rağmen beton ve çelik kullanılmadan kurulan dünyanın en sıra dışı kenti olarak zamana meydan okuyor. GAZETEDEN EV YAPTI 100 YILDIR AYAKTA! NE SU GEÇİRDİ NE YIKILDI ABD'nin Massachusetts eyaletine bağlı Rockport kentinde bulunan kağıt evi, alışılmışın dışında yapısıyla ve yıllara meydan okuyan sağlamlığıyla meraklı gözleri üzerine çekiyor. ABD'nin Massachusetts eyaletindeki bu sıra dışı yapı, 1922 yılında bir makine mühendisi tarafından deney amacıyla inşa edilmeye başlandı. Yazlık ev olarak inşa edilmeye başlanan yapıda, 100 binden fazla gazete kullanılarak ev inşa edildi. Mühendis Stenman, yalnızca duvarlarla yetinmeyerek aynı prensibi iç mekanlara da uyguladı ve gazete kullanarak mobilyalar inşa etti. Böylece yaygın olarak kullanılan, tek kullanımlık malzemenin normal ahşap ve diğer malzemelere dayanan işlevleri yerine getirmesini sağladı. Stenman tarafından yapılan Kağıt Ev, yalnızca gazete sayfalarıyla desteklenen bir konut değil. Ana yapıyı ve geleneksel kısımlarını ahşap oluşturuyor. Gazeteler ise özellikle duvarlarda yalıtım amacıyla kullanıldı. GAZETELERİ BİRLEŞTİREREK DUVAR İNŞA ETTİLER Stenman, çok sayıda gazeteyi katmanlar halinde bir araya getirerek yapıştırdı. Un bazlı tutkalla birbirine bağlanan kağıtlar sıkıştırılarak daha yoğun ve dayanıklı hale getirildi. Gazeteden oluşan duvarların üzeri ise vernikle kaplandı. Böylece kağıtların nemle doğrudan temas etmesinin önüne geçilmeye çalışıldı. En dikkat çekici detaylardan biri ise gazetelerin tamamen gizlenmemesi ve açıkça görülmesi oldu. Duvarlarda dönemin haberleri, reklamları ve gazete başlıkları bugün bile görülebiliyor. EVDEKİ EŞYALARI GAZETEDEN YAPTI Stenman'ın deneyi yalnızca duvarlarla sınırlı kalmayarak ev dekorasyonuna da taştı. Mühendis; evin içerisinde de gazeteleri kullanarak masa,sandalye, raf, lamba ve saat gibi çeşitli eşyalar yaptı. Böylece kısa süre içerisinde okunup atılması beklenen gazeteler, evin içerisinde uzun yıllar kullanılabilecek eşyalara dönüştürüldü. DENEY 100 YILI GERİDE BIRAKTI Kağıdın su ve yangın karşısında hassas olmasına rağmen, evin uzun süre boyunca korunabilmesi kullanılan malzemelerin birlikte değerlendirilmesini önemli hale getiriyor. Ahşap taşıyıcı sistem, sıkıştırılmış gazete katmanları, tutkal ve vernik bir araya gelerek sıra dışı yapının günümüze ulaşmasını sağladı. Bugün müze olarak korunan Paper House (Kağıt Ev), yalnızca ilginç bir ev olarak değil atık olarak görülen bir malzemenin farklı bir amaçla nasıl kullanılabileceğini gösteren tarihi bir deney olarak da dikkat çekiyor. EV BULAMAYINCA 1000 DAİREYİ ELLERİYLE YAPTILAR! MÜTEAHHİTLERİ ŞOKE EDEN SERAMİK BLOK ÇÖZÜMÜ Brezilya'nın Osasco kentinde ev sahibi olmak isteyen dar gelirli aileler, barınma krizine karşı unutulmayacak bir imece mücadelesine imza attı. 1992-1998 yılları arasında organizasyon kurarak bir araya gelen aileler, mimar ve mühendislerin teknik desteğiyle 5 katlı 50 binadan oluşan 1000 dairelik COPROMO sitesini inşa etti. Şantiyede kendi demir atölyelerini kurup merdivenlerinden duvarlarına kadar her aşamada bizzat çalışan mahalleliler, halk dayanışmasının ve kolektif çalışmanın devasa bir şehirleşme başarısına dönüşebileceğini dünyaya kanıtladı. Brezilya'nın Osasco kentinde 1990'lı yıllarda baş gösteren derin konut krizi, halkın örnek gösterilecek bir dayanışma modeli geliştirmesini sağladı. Ev bulmakta zorlanan yüzlerce aile, bir araya gelerek kurdukları Osasco Konut Derneği (COPROMO) çatısı altında dev bir inşaat hamlesi başlattı. Belediye tarafından tahsis edilen 54 bin metrekarelik arazide yükselen proje, mimarlar, mühendisler ve sosyal hizmet uzmanlarının rehberliğinde tamamıyla geleceğin ev sahipleri tarafından inşa edildi. 1992 yılından 1998 yılına kadar süren zorlu sürecin sonunda, 5 katlı 50 bloktan oluşan toplam 1000 dairelik devasa bir yaşam alanı ortaya çıkarıldı. Son derece planlı yürütülen projede, inşaat tecrübesi olmayan ailelerin çalışmasını kolaylaştırmak adına taşıyıcı seramik blok sistemi tercih edildi. Harç ve bloklarla duvarları yükselten mahalleliler, sürecin hızlanması için şantiyede dahi görülmemiş bir çözüme imza attı. İhtiyaç duyulan metal merdivenlerin dışarıdan temin edilmesinin maliyetli olması üzerine aileler, şantiye alanında kendi demir atölyelerini kurarak binaların merdivenlerini bizzat kendileri üretti. Önceden monte edilen sağlam metal merdivenler, inşaat sürecinde iskele görevi görerek iş güvenliğini ve katlar arası malzeme taşımasını da üst düzey seviyeye çıkardı. Finansmanı hem katılımcıların kendi birikimleriyle hem de kademeli olarak sağlanan eyalet fonlarıyla karşılanan COPROMO projesi, halk dayanışmasının sınırlarını gözler önüne serdi. 1998 yılında tamamlanan ve her biri 54 metrekarelik 2 odalı 1000 daireden oluşan dev kompleks; çevresindeki okul, hastane ve sağlık merkezleriyle tam teşekküllü bir mahalleye dönüştü. Komşuluk bağlarını henüz inşaat aşamasında güçlendiren aileler, daire paylaşımlarını da şantiyede birlikte ter döktükleri gruplara göre organize etti. Bu tarihi başarı; doğru bir teknik destek, toplumsal örgütlenme ve kamu finansmanı bir araya geldiğinde dar gelirli halkın kendi kaderini değiştirebileceğini kanıtlayan en somut örneklerden biri oldu. Yaklaşık yirmi yıl boyunca parça parça sürdürülen bu devasa mühendislik hamlesi, Chicago'yu bataklıktan kurtararak modern ve sağlıklı bir metropole dönüştürdü. Şehir, sağlam bir altyapı üzerine inşa edilerek sonraki yıllarda yaşanacak devasa büyümesine güvenli bir zemin hazırladı. NEHRİ OLMAYAN ŞEHRİN ALTINA 25 KİLOMETRELİK GİZLİ SU TÜNELİ KAZMIŞLAR! 800 YILDIR SUYU POMPASIZ TAŞIYOR İtalya'nın Siena kentinde nehir veya büyük bir doğal su kaynağının bulunmaması, Orta Çağ döneminde sıra dışı bir mühendislik çözümünün geliştirilmesine yol açtı. Şehrin altına oyulan ve toplam uzunluğu 25 kilometreyi aşan 'Bottini' tünelleri, yağmur suyunu yalnızca yer çekimi ve eğimden yararlanarak kentin tarihi çeşmelerine taşıyor. Yüzyıllar boyunca Siena'nın su ihtiyacını tek başına karşılayan bu dar tüneller, günümüzde de işlevini sürdürmeye devam ediyor. Yüzyıllar boyunca Siena'nın su ihtiyacını tek başına karşılayan bu dar tüneller, günümüzde de işlevini sürdürmeye devam ediyor. Yüzyıllar boyunca Siena'nın su ihtiyacını tek başına karşılayan bu dar tüneller, günümüzde de işlevini sürdürmeye devam ediyor. SUYU POMPA KULLANMADAN ŞEHRİN ÇEŞMELERİNE TAŞIDILAR Siena'nın kolay işlenebilen tüf kayalıklarının içine kazılan Bottini tünelleri, genellikle 1,80 metre yüksekliğinde ve bir metreden daha dar olacak şekilde tasarlandı. Tünellerin tabanında yer alan 'gorello' adlı küçük kanallar, zeminden süzülen yağmur sularını topluyor. Hassasiyetle hesaplanan milimetrik eğim sayesinde su, herhangi bir mekanik pompa kullanılmadan doğrudan şehrin tarihi çeşmelerine ulaştırılıyor. 800 YILLIK TARİHİ AĞ HALEN AYAKTA Bottini sistemine dair yazılı kayıtlara ilk kez 1226 yılında rastlansa da bu yer altı ağı yüzyıllar içerisinde kademeli olarak genişletildi. Sistemin iki ana kolundan eski olanı tarihi Fontebranda Çeşmesi'ne su sağlarken, 14. yüzyılda inşa edilen diğer kol ise ünlü Piazza del Campo meydanındaki Fonte Gaia'ya su taşıdı. Bottini tünelleri, modern Vivo su kemerinin 20. yüzyılın başında evlere ulaşmasına kadar Siena kentinin temel su şebekesi olarak görev yaptı. ŞEHİRDEKİ TÜM BİNALARI 1.5 METRE HAVAYA KALDIRDILAR! KENTİ KURTARAN AKILALMAZ YÖNTEM ŞAŞIRTTI ABD'nin dev metropolü Chicago, 1850'li yıllarda hızla artan nüfusuna rağmen büyük bir altyapı kriziyle karşı karşıya kaldı. Michigan Gölü kıyısındaki alçak ve bataklık arazi üzerine kurulan kentte yağmur ve atık sular doğal yollarla tahliye edilemiyor, caddeler diz boyu çamurla kaplanıyordu. Durgun suların yarattığı hijyenik kriz, kısa sürede kolera ve tifo gibi ölümcül salgınların kenti sarmasına neden oldu. SALGINI ÖNLEMEK İÇİN RADİKAL KARAR Sağlık krizini kökten çözmek isteyen yetkililer, 1855 yılında ABD'nin ilk kapsamlı kanalizasyon sistemini inşa etme kararı aldı. Ancak atık su borularına eğim verebilmek için gereken kot, mevcut şehir caddelerinin oldukça üzerindeydi. Mühendisler, caddeleri toprak ve taş doldurarak 1,5 ila 3 metre arasında yükseltmeyi teklif etti. Yolların yükseltilmesiyle birlikte mevcut binalar çukurda kaldı. Yetkililer, yapıları yıkıp yeniden yapmak yerine binaların tamamını yerinde havaya kaldırma kararı aldı. BİNLERCE VİDALI KRİKO İLE TONLARCA AĞIRLIK KALDIRILDI Mühendis George Pullman gibi dönemin önde gelen isimlerinin liderliğinde yürütülen projede devasa bir koordinasyon sağlandı. Binaların temellerine yüzlerce vidalı kriko yerleştirildi. Eş zamanlı çalışan yüzlerce işçi, düdük ve boru sesleriyle verilen komutlar doğrultusunda krikoları milimetrik olarak aynı anda çevirdi. Bu hassas eşgüdüm sayesinde devasa tuğla ve taş yapılar, duvarlarında tek bir çatlak bile oluşmadan santim santim yukarı taşındı. TİCARİ HAYAT AKŞAMA KADAR KESİNTİSİZ SÜRDÜ İnanılmaz operasyon sırasında şehirdeki sosyal ve ticari yaşam aksamadan devam etti. Örneğin, altı katlı ve 25 bin ton ağırlığındaki prestijli Tremont House Oteli, konukları odalarında konaklamaya ve yemek salonlarında vakit geçirmeye devam ederken 600 işçinin çalıştırdığı 5 bin krikoyla sorunsuz şekilde kaldırıldı. Daha hafif olan ahşap binalar ise krikolarla yükseltildikten sonra altlarına konulan silindirlerle şehrin dışındaki mahallelere taşındı.

Kayaları oyarak evler inşa ettiler! Uçurumun yamacına sıra sıra dizdiler

Dünyanın en güçlü tank orduları sıralandı! 2026 listesinde Türkiye devleri titretti: İşte yeni sıramız...

Gardıroptaki kötü koku nasıl geçer? İşte ilk uygulamada küflenmeyi bitiren 'nem savar' yöntem!

Yapay zeka çizdi! Türkiye'nin 81 ili insan olsaydı nasıl görünürdü? İşte şehrinizin portresi