Giriş Tarihi: 22.11.2026

Medine’nin son muhafızı

Tarihe Medine’nin son muhafızı olarak geçen Fahreddin Paşa’nın ebediyete irtihalinin üzerinden 78 sene geçse de Peygamber Efendimiz’e (s.a.v) olan sevdası ve destansı direnişiyle hâlâ hafızalarda

Medine'nin son muhafızı olan ve tarihe 'Çöl Kaplanı' olarak geçen Fahrettin Paşa'nın destansı mücadelesi bugün de hatırlanıyor. Osmanlı Devleti'nin Birinci Dünya Savaşı'nda en zor günlerini yaşadığı Hicaz'da Şerif Hüseyin isyanı başladı. İngilizlerin desteklediği isyancı kuvvetler, Hicaz Demiryolu'nu hedef alarak Medine'nin İstanbul ve Şam ile bağlantısını kesmeye çalıştı. 31 Mayıs 1916'da Medine'ye ulaşan Fahreddin Paşa, şehrin savunmasını üstlendi. Çölün ortasında kuşatılan Medine'de askerleriyle açlık, susuzluk, hastalık ve mühimmat sıkıntısına rağmen direnişini sürdürdü.

EMANETLERİ KORUDU
Fahreddin Paşa'nın Medine müdafaasındaki en hassas meselelerinden biri de Hz. Peygamber'in (s.a.v) mukaddes emanetleriydi. Komisyon kurarak kayıt altına aldırdığı emanetler, 2 bin askerin muhafazasında İstanbul'a ulaştırıldı. Bugün Topkapı Sarayı'nda korunan bu emanetlerin güvenli yolculuğunda onun imzası vardı. 30 Ekim 1918'de Mondros Mütarekesi imzalandığında Medine'deki direniş devam ediyordu.

TESLİM OLMADI
İstanbul'dan gelen teslim emirlerine karşı çıkan Fahreddin Paşa, "Medine Kalesi'nden Türk bayrağını ben kendi elimle indiremem" diyerek kararlılığını ortaya koydu. Mütarekeden sonra 72 gün daha direndi. 13 Ocak 1919'da Medine teslim edildi. Paşa ise önce Mısır'a esir gönderildi, ardından Malta'ya sürgün edildi.

MİLLİ BİRLİKLERİN SAFLARINA KATILDI
8 Nisan 1921'de Malta sürgününden kurtulan Fahreddin Paşa, 24 Eylül'de Ankara'ya gelerek Millî Mücadele saflarına katıldı. 9 Kasım 1921'de TBMM hükümeti tarafından Kabil Büyükelçiliği görevine getirildi. Türkiye ile Afganistan arasındaki dostane ilişkilerin güçlenmesi için önemli çalışmalar yürüten Paşa, 1934'te çıkarılan Soyadı Kanunu'nun ardından Türkkan soyadını aldı.

DESTANSI MÜCADELE VERDİ
SABAH'a konuşan Prof. Dr. Erhan Afyoncu, "Mekke Şerifi Hüseyin'in isyan hazırlığına girişmesi üzerine Fahreddin Paşa, 1916 baharında Hicaz Kuvve-i Seferiye Kumandanı olarak Medine'ye gönderildi. Fahreddin Paşa asilerden önce Medine'ye ulaşarak savunma tedbirlerini aldı. Asileri püskürten Fahreddin Paşa, merkezle haberleşerek Medine'deki Mukaddes Emanetler'in İstanbul'a gönderilmesi için hazırlık yaptı. Fahreddin Paşa'nın 1917'de İstanbul'a göndererek düşmanın eline geçmesini önlediği 745 parça eşya ve yazma eserler Topkapı Sarayı Müzesi'nde muhafaza altına alınarak, yağmadan kurtulmuştu." dedi.

BÜYÜK BİR OPERASYON
Eserlerin naklinin büyük bir operasyon olduğunu kaydeden Prof. Dr. Afyoncu, "Muhafaza altına alınan eşyaların korunması için 2 binden fazla asker ayrılmıştı. Heyette Medine'de Osmanlılar'la birlikte mücadele eden Şerif Ali Haydar da vardı. Mukaddes emanetler 19 Mart 1917'de Şam'a nakledildi. 26 Nisan 1917'de Ziver Bey başkanlığındaki heyet Şam'dan İstanbul'a doğru yola çıktı.

745 PARÇA EŞYA VE YAZMA ESER
Afyoncu, İstanbul'a getirilen eserleri şu şekilde sıraladı:
Kur'anlar, Kur'an kapları, hilye-i şerif, örtüler, altın levha, teşbihler, rahleler, altın Tuğra, sancak başlığı, kılıç, kevkeb-i dürri ismini taşıyan elmas, altın askı, zümrütler, altın kandil askıları, atın Kandil, altın şamdanlar, altın makas, altın gülabdan, altın buhurdanlar, başka güllapdan ve tepsi, altın çelenk, yıldız çiçek, yaprak altın, pırlanta altın yüzük, gerdanlık, küpe, bilezikler, kemer ve kemertaşı, altın-gümüş zincirler, mücevherat kutusu, mücevherat çekmeceleri.

EN BÜYÜK MİRASI BIRAKTIĞI SOYADI
Medine Müdafii Ömer Fahreddin Paşa'nın torunu Ömer Fahrettin Türkkan, dedesinin kendine maddi bir hediye yerine ismini bıraktığını belirterek bu hatıranın hayatı boyunca taşıdığı en kıymetli miraslardan biri olduğunu söyledi. Dedesinin gittiği her yerde fotoğraf çektiğini ve gördüğü yerleri belgelemeye çalıştığını kaydeden Türkkan, fotoğraf makinesinin Paşa'nın günlük yaşamının ayrılmaz parçası haline geldiğini aktardı. Fahreddin Paşa'nın çektiği fotoğrafların, onun yaşamına ve bulunduğu yerlere ilişkin önemli bir kayıt oluşturduğunu vurgulayan Türkkan, fotoğrafların korunması ve sonraki kuşaklara aktarılması konusunda ailece karar aldıklarını söyledi.

DÜŞMANLARI BİLE SAYGI DUYDU
Fahreddin Paşa'dan aileye kalan eşyaların bulunduğunu belirten Türkkan, "Bizde muhafaza olan Fahreddin Paşa'nın temizlik yapmak üzere giydiği bir kıyafet var. Ayrıca Medine'den, kendi dolma kalemleri, çantası mevcut. Maddi değeri olan bir şey yok. Hatta vefatında mezarlığın yapılması için bazı aldığı madalyaların üzerindeki mücevherleri çıkartıp satmışlar, aile ve mezarlığı yapmışlar" ifadelerini kullandı. Fahreddin Paşa'nın hem Medine'de görev yaptığı dönemde hem de Malta'daki sürgün yıllarında maaş alamadığını söyleyen Türkkan, ailesinin geçimini sağlamakta güçlük çektiğini kaydetti. Ömer Fahrettin Türkkan, dedesi ile aynı ismi taşımasına dair aile içerisindeki anlatıyı da şöyle aktardı:

MADDİ DEĞERDEN KIYMETLİ
"Benim doğumumdan sonra Fahreddin Paşa bir hediye vermek istemiş anneme. Ama 'Şu anda vaziyetimiz pek iyi değil, hediye olarak kendi ismimi veriyorum' demiş. Benim için de büyük bir değer. Yani maddi bir değerden daha kıymetli. İsmini bağışlıyor. Ben de o isme layık olmaya çalışıyorum." Fahreddin Paşa'ya verilen "Çöl Kaplanı" lakabına ilişkin değerlendirmede bulunan Türkkan, bu adlandırmanın İngilizler ve Araplar tarafından Paşa'ya duyulan saygı ve takdirle bağlantılı olduğunu söyledi. Buna karşın aile açısından söz konusu lakabın ön planda olmadığını anlatan Türkkan, dedesini öncelikle Medine müdafaası ve asker kimliğiyle hatırladıklarını ifade etti.

X
Sitelerimizde reklam ve pazarlama faaliyetlerinin yürütülmesi amaçları ile çerezler kullanılmaktadır.

Bu çerezler, kullanıcıların tarayıcı ve cihazlarını tanımlayarak çalışır.

İnternet sitemizin düzgün çalışması, kişiselleştirilmiş reklam deneyimi, internet sitemizi optimize edebilmemiz, ziyaret tercihlerinizi hatırlayabilmemiz için veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız.

Bu çerezlere izin vermeniz halinde sizlere özel kişiselleştirilmiş reklamlar sunabilir, sayfalarımızda sizlere daha iyi reklam deneyimi yaşatabiliriz. Bunu yaparken amacımızın size daha iyi reklam bir deneyimi sunmak olduğunu ve sizlere en iyi içerikleri sunabilmek adına elimizden gelen çabayı gösterdiğimizi ve bu noktada, reklamların maliyetlerimizi karşılamak noktasında tek gelir kalemimiz olduğunu sizlere hatırlatmak isteriz.