EMRE AKÖZ

Toplumsal Tarih dergisi ağustos sayısında ilginç bir belgeyi yayınladı. Gönderen: Ankara'daki ABD Askeri Ataşeliği...
Alan: ABD Genelkurmay Başkanlığı bünyesindeki Askeri İstihbarat Bölümü... Tarihi: 4 Aralık 1944.
Belgenin konusu: II. Dünya Savaşı içinde Almanların, Türk basınını etkilemek için yaptıklarına ilişkin rapor. 'Gizli' kategorisindeki raporun temel kaynağı: Daha önce verdiği bilgilerle Amerikalıların güvenini kazanmış eski bir Alman ajanı.
Bağımsız araştırmacı Rıfat Bali'nin ortaya çıkardığı raporda dönemin önemli basın figürleri tek tek ele alınmış. Bakın ABD'li istihbaratçılar kimin hakkında ne demişler:
Cumhuriyet gazetesinin sahibi Yunus Nadi Abalıoğlu: <ı>Her <ı>ne <ı>kadar <ı>emekli <ı>olarak <ı>yaşadığı <ı>varsayılsa <ı>ve <ı>artık <ı>başyazı <ı>yazmasa <ı>da <ı>halen <ı>gazeteyi <ı>kontrol <ı>eder <ı>ve <ı>yönetir. <ı>Bir <ı>zamanlar <ı>mebustu <ı>ancak <ı>taraflı <ı>(ve <ı>Alman <ı>yanlısı) <ı>yazıları <ı>ve <ı>faaliyetleri <ı>nedeniyle <ı>emekli <ı>olmaya <ı>mecbur <ı>edildi.
Nadir Nadi: <ı>Oğlu <ı>ve <ı>şimdiki <ı>başmuharrir. <ı>Onun <ı>da <ı>Nazi <ı>yanlısı <ı>olduğu <ı>sanılmakta. <ı>Nadir <ı>şu <ı>anda <ı>babasının <ı>fikirlerini <ı>kaleme <ı>alan <ı>bir <ı>elden <ı>fazla <ı>bir <ı>şey <ı>değildir.
Cumhuriyet yazarı Abidin Daver: <ı>Alman <ı>Deniz <ı>Ataşesi <ı>Julius <ı>Seiler <ı>ile <ı>birlikte <ı>çokça <ı>vakit <ı>geçirdiği <ı>bir <ı>gerçektir. <ı>Seiler'in <ı>bu <ı>bilgi <ı>için <ı>şahsına <ı>yaptığı <ı>nakit <ı>ödeme, <ı>tahminen <ı>25 <ı>ila <ı>30 <ı>bin <ı>Türk <ı>lirası <ı>civarındaydı.
Ziyad Ebüzziya: <ı>Tasviri <ı>Efkar <ı>gazetesinin <ı>başmuharriri. <ı>Başyazılarının <ı>birçoğunu <ı>Seiler <ı>ile <ı>fikir <ı>teatisinde <ı>bulunduktan <ı>sonra <ı>yazardı. <ı>Almanlar, <ı>İsviçre'den <ı>altın <ı>ithal <ı>edip <ı>güzel <ı>bir <ı>kârla <ı>satması <ı>için <ı>ona <ı>şahsen <ı>yardımcı <ı>oldular.
Tasviri Efkar yazarı Peyami Safa: <ı>Fena <ı>halde <ı>içki <ı>içen <ı>bir <ı>dejenere. <ı>Ayık <ı>olduğu <ı>zaman <ı>iyi <ı>yazar. <ı>Almanlar <ı>onu <ı>sadece <ı>maaşa <ı>bağlamışlardı. <ı>Seiler <ı>kendisine <ı>ayda <ı>1500 <ı>lira <ı>öderdi.
Rapora göre nakit ödemelerin dışında Almanlar, Türk basınına şöyle kaynak aktarıyordu:
1) Büyük ilanlar vererek. 2) En az 5 bin gazete için üç ay boyunca abone olarak.
Aslında gecikmiş bir rapor bu. Çünkü Türkiye, 2 Ağustos 1943'te, savaşı kaybedeceğini anladığı Almanya ile siyasi ve ekonomik ilişkilerine son vermişti. Yine de insanların nasıl savrulabildiğini iyi gösteriyor.
Rıfat Bali'nin yazısında daha nice isim var. Mesela Akşam'ın başyazarı, mebus ve Meclis Hariciye İşleri Komisyonu üyesi Necmettin Sadak ... Ancak yerimiz dar. Mesele ilginizi çektiyse bir dergi alıp okuyun.
Bu konuda Barry Rubin'in ' <ı>İstanbul <ı>Entrikaları' adlı kitabı da gayet güzeldir. Bugün göklere çıkarılan kimi şahsiyetlerin ne mal olduğunu görürsünüz.