“Şehzade” Osman Selahaddin Osmanoğlu: Hanedan üyelerinin hepsinin sürgüne gönderilmesi hataydı

Anne ve baba tarafından hanedan üyesi olan şehzade Osman Selahaddin Osmanoğlu ile buluştuk. "Şehzade", hanedan üyelerinin hepsinin sürgüne gönderilmesinin hata olduğunu anlattı.

  • Pazar 27.10.2019
“Şehzade” Osman Selahaddin Osmanoğlu: Hanedan üyelerinin hepsinin sürgüne gönderilmesi hataydı

Baba tarafından padişah V. Murad'ın soyundan geliyor, anne tarafından Sultan Reşat'ın... Osman Selahaddin Osmanoğlu, hem baba hem de anne tarafından hanedan üyesi olan tek şehzade. 1924'te saltanat kaldırılıp hanedan üyeleri sürgüne gönderilince anne ve babası Mısır'a gidiyor. O da 1940'ta Mısır'da doğuyor. Türkiye'ye ilk defa 34 yaşında 1974'te gelebiliyor. Emekli olduktan sonra da Türkiye'ye yerleşiyor. Beylerbeyi'nde bir zamanlar Mehmet Akif'in de yaşadığı Yadigar Konak'ta yaşayan Osman Selahaddin Osmanoğlu ile buluşmamızın sebebi, padişah V. Murad'ın tek oğlu olan ismini taşıdığı büyükbabasının babası Selahaddin Efendi'nin evrak ve yazıları.

“Şehzade” Osman Selahaddin Osmanoğlu: Hanedan üyelerinin hepsinin sürgüne gönderilmesi hataydı

2. Abdülhamit döneminde babası V. Murad ile birlikte Çırağan Sarayı'nda 28 yıl hapis tutulan Selahaddin Efendi'nin bu evrak ve yazıları o döneme ışık tutacak, dönemin siyaset ve zihniyet dünyasını daha iyi anlamamıza imkan verecek nitelikte. 25 yıl önce bu evrak ve belgeleri elde eden Osmanoğlu, incelemesi ve kitap haline getirmesi için Prof. Edhem Eldem'e veriyor. Eldem de 25 yıl üzerinde çalıştıktan sonra yayıma hazırlıyor. 12 kitaptan oluşan yayının ilk kitabı V. Murad'ın Oğlu Selahaddin Efendi'nin Evrak ve Yazıları adıyla İş Kültür Yayınları'nca yayımlandı.

“Şehzade” Osman Selahaddin Osmanoğlu: Hanedan üyelerinin hepsinin sürgüne gönderilmesi hataydı

- Nedir bu evrakların hikayesi?

- Bu belgeler büyükbabam Ahmet Nihad Efendi'nin babası, Sultan V. Murad'ın oğlu dedem şehzade Selahaddin Efendi'ye ait. Biliyorsunuz V. Murad çok kısa süre padişah oluyor ve sonra Sultan Abdülhamit tahta çıkıyor. V. Murad ile birlikte çocukları, torunları tüm ailesi Çırağan Sarayı'na hapsediliyor. 28 yıl sürüyor bu hapis hayatı. Tamam önceki padişahın ortalıkta olmaması gerekiyor ama bununla yetinilmemiş tüm ailesi hapsedilmiş. Selahaddin Efendi de 15 yaşında giriyor Çırağan Sarayı'na, 43 yaşında çıkıyor. V. Murad bu hapis hayatı boyunca besteler yapmış. Selahaddin Efendi de yazılar yazmış, günlükler tutmuş, babasının mektuplarını temize çekmiş. O dönemin tarihine ışık tutması açısından önemli belgeler bunlar.

“Şehzade” Osman Selahaddin Osmanoğlu: Hanedan üyelerinin hepsinin sürgüne gönderilmesi hataydı

- 100-150 yıllık bu belgelerin size intikal etmesi nasıl gerçekleşti?
- Bu belgeler Selahaddin Efendi'den oğlu Ahmet Nihad Efendi'ye geçiyor. Kendisi 1954'te Lübnan'da vefat edince babam bu belgeleri alıp Mısır'a getirmişti. Onu hatırlıyorum. Sonra annem, ki o da sultandır, V. Reşat'ın torunu, sultanların Türkiye'ye gelmesine izin verilince Türkiye'ye yerleşmişti. Bu belgeleri bir banka kasasına koymuş. Annem vefat etmeden önce de biraz zorlu bir sürecin sonunda bu belgelere ulaştım. Fena haldeydi, oturdum uzun uğraşlar sonucu tasnif ettim.

“Şehzade” Osman Selahaddin Osmanoğlu: Hanedan üyelerinin hepsinin sürgüne gönderilmesi hataydı

- Sultan Abdülhamit ile V. Murad kardeşler. Ama kitaptan anladığım kadarıyla iktidar söz konusu olunca o abi kardeş ilişkisi hiç kurulamamış.
- Şimdi bugünün anlayışıyla insanlara kardeşler arası iktidar mücadelesi ve bunun sonuçları tuhaf gelebilir. Ama Osmanlı'nın önemli bir özelliği, yedi asır boyunca aynı hanedanlık tarafından yönetilen bir imparatorluk olması. Osmanlı'da devlet aileden daha önemli olduğu için bu durumlar yaşanıyor. Mesela Büyük Britanya İmparatorluğu'nda hükmeden yedi aile vardır.

“Şehzade” Osman Selahaddin Osmanoğlu: Hanedan üyelerinin hepsinin sürgüne gönderilmesi hataydı

- Peki Sultan Abdülaziz'in tahttan indirildikten sonra öldürülmesinde V. Murad'ın etkisi var mı?
- Kesinlikle yok. Abdülaziz tahttan indirildikten sonra Topkapı Sarayı'nda tutuluyor. Fakat rutubetli geliyor orası. Yeğeni V. Murad'a mektup yazıyor, "Beni Boğaz'a nazır bir saraya naklettir" diyor. Ki o mektup bendedir. V. Murad da emir veriyor ve Abdülaziz Feriye Sarayı'na götürülüyor. Bu olaydan iki gün sonra öldürülüyor. V. Murad'ın ruhsal dengesinin bozulmasında bu ölümün etkisi vardır. Çünkü çok üzülüyor. Ben V. Murad'dan habersiz onun taraftarlarınca bu operasyonun yapıldığını düşünüyorum.

“Şehzade” Osman Selahaddin Osmanoğlu: Hanedan üyelerinin hepsinin sürgüne gönderilmesi hataydı

HERKESİN TARİHİNİ ÇOK İYİ BİLMESİNİ İSTERİM
- Osmanlıya karşı artık çok fazla ilgi var. Bu ilgiden memnun musunuz?

- Memnunum tabii. Sonuçta kötü bir şey yapmadık. Mesela sürgüne gönderilenlerin hiçbiri Türkiye'ye karşı bir kötülük düşünmedi ve yapmadı. Bir dönem hain damgası vurulmuştu. Ama artık o zihniyetten vazgeçildi. Sonuçta padişahların yaptıklarını, verdikleri kararları eleştirebilirsiniz. Ama hain olarak yaftalamak çok doğru değildi. Şunu isterim herkes tarihini çok iyi bilsin ve kendisi karar versin. 36 padişahın muhteşemi vardır, iyisi vardır, kötüsü vardır berbatı vardır. Yedi asır aynı seviyede padişah çıkması mümkün değil. Ama hepsi de devletine faydalı olma gayesi gütmüştür.

“Şehzade” Osman Selahaddin Osmanoğlu: Hanedan üyelerinin hepsinin sürgüne gönderilmesi hataydı

- Son yıllarda yeni Osmanlıcılık diye bir kavram var.
- Burada bir kavram kargaşası var. Osmanlı sadece Türklerden oluşmuyordu. Bulgar da, Ermeni de, Rum da, Arnavut da, Arap da vardı. Hanedanlık Türklerin elindeydi. Şimdi hepsinin müstakil ülkeleri var. Bu kavramla anladığım bir Osmanlı milliyetçiliğinden bahsediliyor ama şu unutuluyor Osmanlı milliyetçi değildi.

BİZE ULAŞIN