Asrın keşfi Türkiye'den çıktı! Dünyanın en büyük yeraltı gizemi o şehrimizde: Yeri 18 kat altında...

Kapadokya'nın büyüleyici peribacalarının altında, binlerce yıl boyunca saklı kalan karanlık bir sır yatıyor. 1963 yılında Nevşehir'in Derinkuyu ilçesinde evine tadilat yaptıran bir köylü, yıktığı duvarın arkasında karanlık bir tünel bulduğunda, aslında dünyanın en büyük yeraltı şehrinin kapısını araladığının farkında değildi. Bu keşif, tarihin en büyük mühendislik harikalarından birini ve 'korkunun' inşa ettiği devasa bir metropolü gün yüzüne çıkardı. 20 BİN KİŞİLİK 'KARANLIK' ŞEHİR Eski adıyla Elengubu olarak bilinen Derinkuyu, sadece basit bir sığınak değil; yerin 85 metre derinliğine inen, 18 katlı (tahmini) devasa bir şehir. Bugün sadece %10'luk kısmı, yani ilk 8 katı gezilebilen bu yapının, 20 bin kişiyi aynı anda aylarca barındırabilecek kapasiteye sahip olması akıllara durgunluk veriyor. Peki, insanlar neden güneşten vazgeçip yerin metrelerce altına, klostrofobik tünellere hapsolmayı seçti? Cevap basit: Hayatta kalmak. MÜHENDİSLİK HARİKASI: HAVASIZ KALMAK İMKANSIZ Romalı askerlerin zulmünden, Arap akınlarından veya istilacılardan kaçan halk, dışarıdaki tehlike geçene kadar burada yaşıyordu. Ancak bu kadar insanın yerin 8 kat altında nefes alabilmesi nasıl mümkündü? Derinkuyu'nun mimarları, modern mühendisleri bile kıskandıracak bir zeka ile çalışmıştı. Şehrin 'ciğerleri' olarak bilinen 50'den fazla havalandırma bacası, en alt kata kadar doğal hava akışı sağlıyordu. 55 metre derinliğe inen su kuyuları ise hem su ihtiyacını karşılıyor hem de düşmanların suya zehir karıştırmasını engellemek için yüzeyden bağlantısı kesilebiliyordu. İÇERİDEN KİLİTLENEN YARIM TONLUK KAPILAR Güvenlik, Derinkuyu'nun bir numaralı önceliğiydi. Katlar birbirine, sadece tek bir insanın eğilerek geçebileceği dar tünellerle bağlanmıştı. Bu, kalabalık bir düşman ordusunun hızlıca içeri girmesini imkansız kılıyordu. Daha da ilginci, tünel girişlerinde bulunan ve sadece içeriden kapatılabilen yarım ton ağırlığındaki 'tığraz' adı verilen sürgü taşlarıydı. Ortasındaki delik ise düşmanı görmek veya mızraklamak için bırakılmıştı. Kapı kapandığında, içerisi dış dünyadan tamamen kopuyordu. YERİN ALTINDA OKUL Derinkuyu sakinleri, yer altında geçen uzun aylar boyunca sosyal hayatlarını da devam ettirdiler. Giriş katlarında hayvanların kokusunu izole etmek için ahırlar bulunurken, alt katlara indikçe yaşam alanları, erzak depoları, mutfaklar ve şırahaneler karşınıza çıkıyor. Özellikle ikinci kattaki misyoner okulu ve geniş toplantı salonları, buranın sadece bir sığınak değil, yaşayan bir şehir olduğunun en büyük kanıtı. Hatta 7. katta bulunan geniş kilise ve mezarlık alanı, insanların burada doğup, yaşayıp, burada öldüklerini gösteriyor. BU DEVASA LABİRENTİ KİM İNŞA ETTİ? Derinkuyu'nun ilk kazmasını kimin vurduğu hâlâ tam bir muamma. Bazı uzmanlar M.Ö. 1200'lerde Hititlerin ilk katları kazdığını söylese de, şehrin büyük kısmının Demir Çağı'nın usta mimarları Frigyalılar tarafından şekillendirildiği düşünülüyor. Ancak şehri zirve noktasına taşıyanlar, Roma zulmünden kaçan ilk Hıristiyanlar ve daha sonra Bizanslılardı. Yüzyıllar boyunca Perslerden Selçuklulara kadar pek çok medeniyete ev sahipliği yapan Derinkuyu, hala her katmanında yeni bir gizem barındırıyor. Bugün dar tünellerinde yürürken duyulan o ürperti, binlerce yıl önce burada korkuyla yaşayan insanların nefesini ensenizde hissettiriyor. Ve unutmayın; şu an gezilen 8 kat, buzdağının sadece görünen yüzü. Keşfedilmeyi bekleyen diğer katlarda nelerin saklı olduğunu ise henüz kimse bilmiyor. BİR DİĞER BÜYÜK KEŞİF İSE GEÇTİĞİMİZ HAFTALARDA VAN'DA YAPILDI! Van'da arkeoloji dünyasını heyecanlandıran gelişme! Yıllardır yöre halkının 'Pertak' olarak bildiği bölgede toprağın altından çıkanlar, tüm ezberleri bozdu. Kazı başkanının 'Benzerine rastlamadık' diyerek duyurduğu devasa yapılar ve yüzyıllık kitabelerin çözülen sırrı, tarih meraklılarını şaşkına çevirecek. Van'ın Muradiye ilçesinde Urartular dönemine ait Körzüt Kalesi'nde yürütülen 2025 yılı kazı çalışmalarında önemli verilere ulaşıldı. Kazı Başkanı Doç. Dr. Sabahattin Erdoğan, 'Körzüt Kalesi yakın zamanda adını sıkça duyuracak. Bu anlamda biz de heyecanlıyız, ümitliyiz. Gelecek yıl da yine 'Geleceğe Miras' projesi kapsamında kazılara devam edeceğiz' dedi. Muradiye ilçesinin Uluşar Mahallesi'nde Urartular dönemine ait Körzüt Kalesi'nde, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın izni, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Sabahattin Erdoğan'ın başkanlığında Van Valiliği ve Muradiye Kaymakamlığı'nın destekleriyle 3 yıl önce kazı çalışmaları başlatıldı. Yürütülen kazılarda, alanında uzman akademisyenler yer aldı. Bu yıl Cumhurbaşkanlığının desteklediği ve Bakanlığın 'Geleceğe Miras Projesi'ne dahil edilen kazı çalışmalarında Urartu dönemine ait önemli bulgulara ulaşıldı. Körzüt Kalesi kazıları aynı zamanda arkeolojiyi insanlara anlatmak, sevdirmek ve Türkiye'de arkeoloji bilimi ile kültür varlıkları için farkındalık yaratmak üzere kurulan arkeoloji oluşumu Arkeofili'nin '2025 Yılında Türkiye'nin 10 Arkeolojik Keşfi' arasında da yer aldı. Körzüt Kalesi'nde yürütülen kazı çalışmalarıyla ilgili bilgi veren Kazı Başkanı Doç. Dr. Sabahattin Erdoğan, kalede ilk olarak 2016 yılında kaçak kazılar sonucu tespit edilen bir yapı nedeniyle Van Müzesi Başkanlığı'nda kurtarma kazısı yapıldığını, 2022'de yeniden başlatılan çalışmalara bilimsel danışman olarak dahil olduklarını belirtti. Doç. Dr. Erdoğan, '2024 yılında kale, Cumhurbaşkanlığı kararlı kazı statüsü kazandı. 2025 yılında ise 'Geleceğe Miras Projesi' kapsamına alınarak çalışmalarımızı sürdürdük. Haziran ayında başladığımız kazıları aralık ayında tamamladık ' dedi. 'BENZERİNE RASTLAMADIK' Körzüt Kalesi'nin literatürde bu isimle bilindiğini, yöre halkının ise kaleyi 'Pertak Kalesi' olarak adlandırdığını, kalenin, Van Kalesi ve Çavuştepe gibi Urartu'nun önemli merkezleri arasında yer aldığını anlatan Doç. Dr. Erdoğan, özellikle sur duvarlarının dikkat çekici olduğunu söyledi. Doç. Dr. Erdoğan, 'Sur duvarlarımız bugün 8 ila 10 metreye yakın yüksekliğe sahip. Devasa taş bloklarla inşa edilmiş bu duvarların benzerine şu ana kadar bilinen Urartu kaleleri arasında rastlamadık. Bu özelliğiyle Körzüt Kalesi, Urartu askeri mimarisinde çok özel bir yere sahip' dedi. 'BÖLGEDE BULUNAN TÜM YAZITLAR KÖRZÜT KALESİ'NDEN' Kaleyi önemli kılan bir diğer unsurun Haldi Tapınağı olduğunu belirten Doç. Dr. Erdoğan, tapınağın 2023 yılında tespit edildiğini söyledi. Muradiye ve çevresinde 20'yi aşkın Urartu çivi yazılı kitabesinin daha önce bilindiğini söyleyen Doç. Dr. Erdoğan, 'Bu yazıtlar çözülmüştü ancak hangi merkezden taşındıkları bilinmiyordu. 2023 yılında tapınağın temelleri üzerinde yaptığımız kurtarma kazılarında 3 yeni çivi yazılı kitabe bulduk. Bu kitabelerin çözümlemesiyle, bölgede bulunan tüm yazıtların aslında Körzüt Kalesi'nden götürüldüğünü tespit ettik' diye konuştu. 'KALE, MİNUA TARAFINDAN İNŞA EDİLMİŞ' Yazıtların içeriklerinin aynı olduğunu belirten Doç. Dr. Erdoğan, elde edilen en önemli bilginin kalenin hangi Urartu kralı tarafından yaptırıldığının kesinleşmesi olduğunu belirterek, 'Daha önce mimari özelliklerden yola çıkarak tahminlerimiz vardı ancak kesin kanıt yoktu. Kitabelerde Urartu Kralı Minua'nın adına rastladık. Böylece Körzüt Kalesi'nin Minua tarafından inşa ettirildiğini net olarak öğrenmiş olduk' diye konuştu. 'HALDİ'NİN KUTSAL KENTİ' Kitabelerde geçen bazı özel isimlerin de dikkat çekici olduğunu dile getiren Doç. Dr. Erdoğan, 'Minuahinili ve Haldi Patari isimleriyle karşılaştık. Bu kentin aslında Urartu dönemindeki ismini biz net olarak bilmiyorduk. Bu veriler sayesinde kentin Urartu dönemindeki adının 'Haldi Patari' olduğunu öğrendik. Bu ad, 'Haldi'nin kutsal kenti' anlamına geliyor ve kalenin kimliğini ortaya koyuyor. Bu anlamda Körzüt Kalesi önemli' dedi. 'BİZ DE HEYECANLIYIZ' Körzüt Kalesi'ndeki bu yılki kazılarda önemli mimari bulgulara da ulaşıldı. Tapınak çevresindeki sur duvarlarının açığa çıkarıldığını, kalenin güneydoğusunda Urartu mimarisine özgü akslı bir giriş sisteminin tespit edildiğini, ayrıca ok uçları, bilezikler ile Urartu ve Orta Çağ dönemlerine ait seramik buluntuların da elde edildiğini belirten Erdoğan, 'Körzüt Kalesi yakın zamanda adını sıkça duyuracak. Bu anlamda biz de heyecanlıyız, ümitliyiz. Gelecek yıl da yine 'Geleceğe Miras Projesi' kapsamında kazılara devam edeceğiz' diye konuştu. Memleketinizin UNESCO Listelerine girmiş büyük tarihi hazineleri görmüş müydünüz? APHRODISIAS - Aydın Site, Aphrodisias'ın kendisinden (MÖ 3. yüzyıl Afrodit Tapınağı dahil) ve antik kente zenginlik getiren yakındaki antik mermer ocaklarından oluşur. ANİ ARKEOLOJİK ALANI - Kars Türkiye-Ermenistan sınırına yakın konumlanan ortaçağ kenti Ani, 10. ve 11. yüzyıllarda Bagratuni adıyla altın çağını yaşamış, Moğol istilası ve büyük bir depremin ardından 14. yüzyıldan itibaren gerilemiştir. TRUVA ARKEOLOJİK ALANI - Çanakkale Dört bin yılı aşkın bir geçmişe sahip olan ve Homeros'un İlyada'sı ile Virgil'in Aeneid'i üzerinde kilit bir etkiye sahip olan Truva, 19. yüzyılın sonlarında Heinrich Schliemann tarafından yeniden keşfedildi ve o zamandan beri dünyanın en iyi bilinen arkeolojik sitlerinden biri haline geldi ARSLANTEPE HÖYÜĞÜ - Malatya Tohma Nehri üzerinde yer alan Arslantepe, MÖ 33. ila 31. yüzyıllara tarihlenen, Erken Tunç Çağı'nın bilinen ilk kılıçlarının bulunduğu antik bir şehirdi. Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu'nun Doğuşu - Bursa 14. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk başkenti olan Bursa, yenilikçi şehir planlamasıyla gelecekteki Osmanlı şehirleri için önemli bir referans kaynağı oldu. Yakındaki Cumalıkızık köyü, vakıf sisteminin bir örneği olarak başkentin gelişimine destek sağladı. Safranbolu Şehri - Karabük Kervan ticaretinin bir kavşağı olan Safranbolu, 13. yüzyıldan itibaren gelişti. Mimarisi, tüm Osmanlı İmparatorluğu'ndaki kentsel gelişim üzerinde büyük bir etki yarattı. Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı Diyarbakır, Helenistik dönemden günümüze kadar büyük öneme sahip bir şehir olmuştur. Alan, Diyarbakır'ın 5.800 km uzunluğundaki surlarını ve şehre yiyecek ve su sağlayan Hevsel Bahçelerini içerir. Efes - İzmir Antik Yunan kenti Efes, Antik Dünyanın Yedi Harikası'ndan biri olan ve günümüzde kalıntıları bulunan Artemis Tapınağı ile ünlenmiştir. MÖ 2. yüzyılda Roma kontrolüne girdikten sonra şehir gelişmiş, Celsus Kütüphanesi gibi anıtsal yapılar bırakmıştır. Meryem Ana Evi ve St. John Bazilikası, 5. yüzyıldan itibaren önemli Hristiyan hac yerleri haline gelmiştir. Göbekli Tepe - Şanlıurfa MÖ 10. ve 9. binyıllar arasındaki Çanak Çömleksiz Neolitik çağa tarihlenen site, muhtemelen avcı-toplayıcılar tarafından ayin amaçlı kullanılmıştır. Gordion - Ankara Gordion, antik Frigya'nın başkentiydi. Bölgede yerleşim, Erken Tunç Çağı'ndan (yaklaşık MÖ 2300) MS 4. yüzyıla kadar ve tekrar MS 13. ve 14. yüzyıllarda kesintisiz olarak devam etmiştir. Göreme Milli Parkı ve Kapadokya'nın Kaya Siteleri Göreme Vadisi bölgesi, çarpıcı peri bacası kaya oluşumlarıyla ünlüdür. Kapadokya bölgesi ayrıca, kaya oyma yerleşim yerleri, köyler, kiliseler, yer altı şehirleri ve İkonoklazm sonrası Bizans sanatının harika örneklerini içeren bir galeriye sahiptir. (Karma: Kültürel ve Doğal) Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası - Sivas 13. yüzyılın başlarında kurulan Divriği'deki cami-hastane kompleksi, belirgin ve bazen zıt tasarımları harmanlayan, İslami mimarinin eşsiz ve olağanüstü bir örneğidir. Hattuşa: Hitit Başkenti - Çorum İyi korunmuş şehir kapıları, tapınakları, sarayları ve yakındaki Yazılıkaya kaya kutsal alanı ile Hitit İmparatorluğu'nun resmi başkenti, bir zamanların Anadolu ve kuzey Suriye'deki baskın gücünün son kalıntıları arasındadır. Hierapolis Pamukkale Pamukkale'nin doğal sit alanı, taşlaşmış şelaleler, sarkıtlar ve teraslardan oluşan görsel olarak çarpıcı manzarasıyla ünlüdür. MÖ 2. yüzyılın sonunda kurulan yakındaki Hierapolis kasabası, tapınaklar, hamamlar, nekropol ve Erken Hristiyan mimarisi örnekleri dahil olmak üzere çeşitli Greko-Romen yapılarına ev sahipliği yapmaktadır. (Karma: Kültürel ve Doğal) İstanbul'un Tarihi Alanları Bizans ve Osmanlı imparatorluklarının imparatorluk başkenti olan İstanbul, iki bin yılı aşkın süredir büyük bir siyasi, dini ve kültürel merkez olmuştur. Hipodrom, Ayasofya, Süleymaniye Camii ve Topkapı Sarayı gibi şaheserleri içeren silüeti, çağlar boyunca mimarların büyük dehalarına tanıklık etmektedir. Nemrut Dağı - Adıyaman Nemrut Dağı, Kommagene Kralı I. Antiokhos'un (MÖ 69–34) kendi tapınak-mezarlığını, Hellenistik dönemin en iddialı mimari girişimlerinden biri olarak devasa heykeller ve stellerle çevrili olarak inşa ettiği yerdir. Çatalhöyük Neolitik Alanı - Konya Yaklaşık MÖ 7400 ile MÖ 5200 yılları arasında iskan edilmiş olan Çatalhöyük'ün geniş alanı, eşitlikçi kentsel düzeni, çatıdan erişimli konutları, duvar resimleri ve kabartmaları ile proto-kentsel bir yaşam tarzına tanıklık eden, iyi korunmuş birkaç Neolitik yerleşim örneğinden biridir. Bergama ve Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj Alanı - İzmir MÖ 3. yüzyılda Hellenistik Attalid hanedanlığının başkenti olarak kurulan Bergama, antik dünyanın en önemli şehirlerinden biriydi. MÖ 133'te Romalılara miras bırakıldıktan sonra şehir daha da gelişmiş, önemli bir tedavi merkezi olarak ün kazanmıştır. Sardis ve Bin Tepe Lidya Tümülüsleri - Manisa Bir tapınak, spor salonu ve kraliyet mezar höyüklerine sahip olan Lidya'nın başkenti. Selimiye Camii ve Külliyesi - Edirne 16. yüzyılda inşa edilen Edirne'deki Selimiye Camii kompleksi, mimar Mimar Sinan tarafından kendi şaheseri olarak kabul edilir ve Osmanlı mimarisinin en yüksek başarısını temsil eder. Anadolu'nun Ortaçağ Dönemi Ahşap Hipostil Camileri - Ülke genelinde Site, Anadolu'da 13. yüzyıl sonu ve 14. yüzyıl ortalarına tarihlenen beş ahşap hipostil camiden oluşmaktadır. Xanthos-Letoon - Antalya ve Muğla Site, iki komşu yerleşimden oluşur. Likya uygarlığının merkezi olan Xanthos, bölgedeki diğer şehirler üzerinde önemli mimari etkiler yaratmış, Nereid Anıtı doğrudan Karya'daki Halikarnas Mozolesi'ne ilham vermiştir. Likya'da önemli bir dini merkez olan Letoon, uzun süredir soyu tükenmiş Likya dilinin çözülmesinde anahtar sağlayan Letoon üç dilli yazıtına ev sahipliği yapmaktadır. TÜRKİYE'NİN UNESCO GEÇİCİ LİSTESİNDEKİ ALANLAR (79 ALAN) Aizanoi Antik Kenti - Kütahya İyi korunmuş Roma ve Bizans tapınağı, agora ve tiyatro kalıntılarını içeren antik kent. Akdamar Kilisesi - Van Karmaşık freskleriyle ünlü, 10. yüzyıl Ermeni ada kilisesi. Ankara: Bir Cumhuriyet Modern Başkentinin Planlanması ve İnşası Modern Cumhuriyet ideallerinin sembolü olarak 1920'lerden itibaren planlanan kentsel doku. Alahan Manastırı - Mersin Bir dağ yamacında bulunan 5. yüzyıl kaya oyma Hristiyan manastır kompleksi. Alanya - Antalya Selçuklu kalesi, liman tesisleri ve tarihi kent dokusuyla bir sahil topluluğu oluşturur. Anadolu Selçuklu Medreseleri - Ülke genelinde Ortaçağ İslami mimarisi ve öğrenimini örneklendiren 13.–14. yüzyıl Selçuklu okulları serisi. Anazarbus Antik Kenti - Adana Zafer takı, tiyatro ve savunma duvarları dahil olmak üzere Roma kenti kalıntıları. Likya Uygarlığının Antik Kentleri - Antalya ve Muğla Likya uygarlığına ait kaya oyma mezarlar ve kentsel kalıntılar. Kaunos Antik Kenti - Muğla Agora, tiyatro ve tapınak cephelerine sahip nehir kenarı liman kenti. Kibyra Antik Kenti - Burdur Mozaikleri, stadyumu ve stoa kalıntılarıyla dikkat çeken Roma kasabası. Korykos Antik Kenti - Mersin Bizans'tan Osmanlı dönemine uzanan surlu ada kalesi (Kızkalesi) ve deniz kenarı yerleşimi. Stratonikeia Antik Kenti- Muğla Büyük bir tiyatro, sütunlu caddeler ve anıtsal çeşmelere sahip Helenistik şehir. Assos Arkeolojik Alanı- Çanakkale Ege'ye bakan bir Athena tapınağına sahip antik Yunan yerleşimi. Kültepe–Kaniş Arkeolojik Alanı - Kayseri Çivi yazılı arşivlere ve saray kalıntılarına sahip Neo-Hitit ticaret kolonisi (yaklaşık MÖ 2000). Laodikeia Arkeolojik Alanı - Denizli Hamamlar, stadyum ve Hristiyan kilisesi kalıntılarını içeren Helenistik-Roma şehri. Perge Arkeolojik Alanı - Antalya Sütunlu bir cadde, nymphaeum ve stadyuma sahip Roma eyalet başkenti. Priene Arkeolojik Alanı - Aydın Izgara planlı, etkileyici bir Athena Tapınağı'na sahip Helenistik planlı şehir. Sagalassos Arkeolojik Alanı - Burdur Tiyatro, çeşme ve agoraya sahip dağ zirvesinde Roma-Bizans şehri. Zeugma Arkeolojik Alanı - Gaziantep Zengin renkli mozaik zeminleriyle ünlü Roma şehri. Ayvalık Endüstriyel Peyzajı - Balıkesir 19.–20. yüzyıl zeytinyağı fabrikaları, rıhtımlar ve tarihi evler. Basilica Therma - Yozgat Sıcak ve soğuk odalara sahip iyi korunmuş Roma hamam kompleksi. Justinianus Köprüsü - Sakarya İmparator I. Justinianus tarafından yaptırılan 430 m uzunluğunda geç Roma taş kemer köprüsü. Çanakkale (Dardanelles) ve Gelibolu (Gallipoli) I. Dünya Savaşı Savaş Alanları 1915 Müttefik çıkarmaları ve Osmanlı savunmasının savaş alanları. Eflatun Pınar - Konya Kaya üzerine oyulmuş bir kaynak ve tanrı kabartması içeren Hitit kutsal alanı. Eshab-ı Kehf Külliyesi - Kahramanmaraş 'Yedi Uyurlar' efsanesiyle bağlantılı mağara-kilise, cami ve türbeleri içeren dini kompleks. Güllük Dağı–Termessos Milli Parkı Toros Dağları'nda yüksekte yer alan, iyi korunmuş Pisidya kenti kalıntıları. Hacı Bayram Camii ve Çevresi - Ankara Hacı Bayram-ı Veli'nin türbesi etrafındaki 15. yüzyıl cami ve tarihi pazar bölgesi. Hacı Bektaş Veli Külliyesi - Nevşehir Bektaşi tarikatının kurucusuna adanmış Sufi tekkesi, türbesi ve ayin salonu. Harran ve Şanlıurfa Harran'ın kümbet evleri ve Urfa'nın binlerce yıla yayılan çok dinli mirası. St. Pierre Kilisesi, Hatay 4. yüzyıla tarihlenen, dünyanın en eski ayakta kalan kaya oyma kiliselerinden biri. Harput Tarihi Şehri - Elazığ Bir tepe üzerinde yer alan, camiler ve geleneksel evlere sahip ortaçağ kale şehri. Mudurnu Tarihi Ahi Kasabası- Bolu İyi korunmuş bir düzende Osmanlı ahi evleri ve 19. yüzyıl belediye binası. Beypazarı Tarihi Kasabası - Ankara Restore edilmiş Osmanlı konakları ve tarihi bir bölgede el sanatları pazarı. Birgi Tarihi Kasabası - İzmir Aydın Beyliği başkentinin 13. yüzyıl camileri, medreseleri ve çarşıları. Kemaliye Tarihi Kasabası - Erzincan Fırat Kanyonu yamaçlarına tutunmuş taş ve ahşap evler. Niğde Tarihi Anıtları Selçuklu camileri, medreseleri ve kale kalıntılarından oluşan bir grup. İzmir Tarihi Liman Kenti Helenistik agora ve Osmanlı sahil yapılarına sahip çok katmanlı liman kenti. İshak Paşa Sarayı - Ağrı Doğu sınırında Osmanlı-Safevi tarzında saray kompleksi. İsmail Fakirullah Türbesi - Siirt Oyma taş işçiliği ile dikkat çeken 17. yüzyıl Sufi türbesi. İvriz Kültürel Peyzajı - Konya Antik su kanallarıyla birlikte bir Hitit kralını tasvir eden kaya kabartması. İznik Yeşil Cami ve tarihi atölyeleri içeren Osmanlı çini yapımının merkezi. Karain Mağarası - Antalya Erken insan kalıntıları ve eserlerinin bulunduğu Paleolitik arkeolojik alan. Karatepe–Aslantaş Arkeolojik Alanı - Osmaniye Neo-Hitit hiyeroglif yazıtları ve duvarları olan tepe üstü kale. Kekova - Antalya Kristal berraklığındaki sularda görülebilen ada ve batık şehir kalıntıları. Kızılırmak Deltası Sulak Alan ve Kuş Cenneti - Samsun Önemli göçmen kuş yaşam alanı ve biyoçeşitli sulak alan kompleksi. Konya – Bir Selçuklu Medeniyeti Başkenti Mevlana Türbesi ve Selçuklu camileri ile dini ve eğitim merkezi. Koramaz Vadisi - Kayseri Ormanlık kanyonu ve endemik florası ile dikkat çeken koruma altındaki ekolojik alan. Tuz Gölü - Ankara Türkiye'nin ikinci büyük gölü; tuz çıkarımı ve su kuşları için önemli bir alan. Midyat ve Çevresi (Tur Abdin) Geç Antik ve Ortaçağ Kiliseleri ve Manastırları 4. yüzyıldan 16. yüzyıla tarihlenen kaya oyma kiliseler ve manastırlar koleksiyonu. Mamure Kalesi - Mersin Roma, Bizans ve Haçlı mimarisi katmanlarına sahip kıyı kalesi. Mardin Kültürel Peyzajı Mezopotamya ovalarına bakan, taş evler ve dar sokaklardan oluşan tepe üstü şehir manzarası. Ballıca Mağarası Tabiat Parkı - Tokat Muhteşem sarkıt-dikit oluşumları ve yer altı gölleri olan karstik mağara. Niksar, Danişmentliler Başkenti - Tokat Ortaçağ camii ve Osmanlı köprüsü kalıntılarına sahip Danişmentli kale kasabası. Nuruosmaniye Camii - İstanbul 18. yüzyıl Barok etkili Osmanlı camii ve kompleksi. Hekatomnos Mozolesi ve Kutsal Alanı - Muğla Kutsal bir alan içinde yer alan Karya satrapı Hekatomnus'un mezar anıtı. Beçin Ortaçağ Kenti - Muğla 13. yüzyıldan kalma Germiyanid kalesi, cami ve hamam kalıntıları. Harşena Dağı ve Pontus Kralları Kaya Mezarları - Amasya Pontus kraliyet kaya mezarları ve Osmanlı dönemi evleri mahallesi. Dağlık Frigya - Afyonkarahisar, Eskişehir ve Kütahya Frig kaya oyma anıtları ve antik yerleşim kalıntıları. Odunpazarı Tarihi Kentsel Sit Alanı - Eskişehir Osmanlı ahşap çerçeveli konakları ve geleneksel el sanatları atölyeleri. Denizli'den Doğubeyazıt'a Uzanan Selçuklu Kervansarayları - Ülke genelinde Selçuklu ticaretini ve yol mimarisini gösteren ortaçağ hanları ağı. St. Nicholas Kilisesi - Antalya Freskleri ve Aziz Nikolaos ile olan ilişkisiyle ünlü Erken Bizans kilisesi. St. Paul's Kilisesi, St. Paul's Kuyusu ve çevresindeki tarihi mahalleler - Mersin Bir kilise, kuyu ve antik sokakları içeren Erken Hristiyan hac kompleksi. Sultan II. Bayezid Külliyesi: Bir Tıbbi Tedavi Merkezi 16. yüzyıl bakım kompleksi olarak işlev gören Osmanlı hastanesi, tıp okulu ve mutfağı. Sümela Manastırı (Meryem Ana Manastırı) - Trabzon Freskli iç mekanlarıyla ünlü, kayaya oyulmuş Ermeni manastırı. Ahi Evran Türbesi - Kırşehir Anadolu Ahi esnaf hareketinin kurucusunun türbesi. Bodrum Kalesi - Muğla Hospitaller Şövalyeleri tarafından inşa edilen 15. yüzyıl haçlı kalesi, şimdi bir müze. Malabadi Köprüsü - Diyarbakır Çarpıcı derecede yüksek bir açıklığa sahip 11. yüzyıl Selçuklu kemer köprüsü. Uzunköprü Köprüsü - Edirne 174 kemerli, zamanının dünyanın en uzun taş köprüsü. Aspendos Antik Kenti Tiyatrosu ve Su Kemerleri - Antalya En iyi korunmuş Roma tiyatrolarından biri ve su kemeri sistemi. Ahlat Selçuklu Mezarlığı ve Osmanlı Kalesi - Bitlis Üzerinde yazıtlı kitabeler bulunan antik Urartu ve Osmanlı mezar taşları. Gaziantep Yeraltı Su Yapıları; Livaslar ve Kasteller - Gaziantep Roma ve ortaçağ döneminden kalma yer altı kanat kanalları ve sarnıçları. Ceneviz Ticaret Yolları Üzerindeki Ticaret ve Savunma Yapıları - Ülke genelinde Ortaçağ ticaret ağlarından kalma Ceneviz kıyı kaleleri ve ikonik Galata Kulesi. Van Kalesi, Höyük ve Eski Van Şehri - Van Urartu'dan Osmanlı dönemine uzanan kale, höyük ve antik kent katmanları. Vespasianus Titus Tüneli - Hatay İmparator Vespasianus döneminde inşa edilen MS 1. yüzyıl Roma su tüneli. Yesemek Taş Ocağı ve Heykel Atölyesi - Gaziantep Yarım kalmış taş heykellerin bulunduğu açık hava fırın ve atölye alanı. Yıldız Sarayı Kompleksi - İstanbul Köşkler, bahçeler ve pavyonlara sahip geç Osmanlı imparatorluk sarayı. Yivli Minare Camii - Antalya Yivli minaresiyle öne çıkan 13. yüzyıl Selçuklu camii. Zerzevan Kalesi ve Mithraeum - Diyarbakır Geç Roma askeri karakolu ve yer altı Mithraic tapınağı. Zeynel Abidin Camii Külliyesi ve Mor Yakup Kilisesi - Mardin Erken İslam ve Hristiyan birlikte yaşamını yansıtan 7. yüzyıl cami ve bitişiğindeki Mor Yakup Kilisesi.

Asrın keşfi Türkiye'den çıktı! Dünyanın en büyük yeraltı gizemi o şehrimizde: Yeri 18 kat altında...

Gerçeği 2700 yıllık kayıt ortaya çıkardı! Güneş'in "büyük uykusu" böyle bitmiş!

Çölün ortasına metal orman kurdular! Ağaçların dallarına öyle bir şey astılar ki...

23 yıllık Elife Doğrul dosyasında çarpıcı gelişme! Canlı yayın ihbar kabul edildi: İki kardeş birbirini suçladı!